Người dân cảm nhận chiến tranh trước tiên ở chợ và trong nhà
Với một gia đình ở Mekelle, tin giao tranh không bắt đầu bằng bản đồ quân sự. Nó có thể là giá thực phẩm tăng, một cuộc gọi không kết nối được hoặc ứng dụng tiền không mở khi cần mua thuốc. BBC cho biết cư dân đang mua hàng dự phòng và dịch vụ liên lạc bị gián đoạn. Khi máy rút tiền đã khó sử dụng từ trước, sự phụ thuộc vào thanh toán số khiến mất mạng trở thành một vấn đề sinh kế. Những người vừa xây lại cửa hàng, trở về trường học hoặc tìm người thân sau cuộc chiến trước đây phải tính tiếp con đường trú ẩn.
Liên Hợp Quốc nói giao tranh tăng lên quanh Tigray và lan sang vùng lân cận; cơ quan này cũng đề cập việc ba sân bay Mekelle, Axum và Shire bị chiếm, khiến các tuyến đi lại dân sự bị ảnh hưởng. Liên minh châu Phi kêu gọi kiềm chế và bảo vệ sự tiếp cận của người cần được trợ giúp. Thông tin từ vùng chiến sự luôn thiếu và có thể bị các bên sử dụng để vận động dư luận. Vì thế, các cáo buộc về mục tiêu bị đánh hoặc bên khai hỏa trước cần được ghi rõ nguồn và để ngỏ việc kiểm chứng. Mối quan tâm có thể xác định ngay là an toàn của những người không cầm súng.
Hòa ước Pretoria còn những cánh cửa chưa mở
Thỏa thuận do Liên minh châu Phi làm trung gian tháng 11 năm 2022 chấm dứt phần lớn giao tranh quy mô lớn, nhưng ký một văn bản không tự khắc giải quyết quyền lực và lãnh thổ. Miền tây Tigray là điểm nghẽn: nhiều người Tigray bị buộc rời nhà trong chiến tranh muốn trở về; các lực lượng và cộng đồng Amhara có yêu sách lịch sử đối với khu vực.
Chính phủ liên bang đề xuất con đường trưng cầu dân ý, còn TPLF yêu cầu khôi phục quyền kiểm soát và điều kiện hồi hương. Không có giải pháp an toàn, có thể chấp nhận cho cư dân địa phương, mỗi khẩu hiệu về lãnh thổ đều có thể tạo thêm người mất nhà.
Giải giáp và cơ chế điều hành Tigray cũng gây bất đồng. Chính phủ nói TPLF chưa giao nộp đủ vũ khí; TPLF cho rằng các nghĩa vụ khác của hòa ước chưa được thực hiện. Reuters đưa tin TPLF tháng 5 năm 2026 khôi phục bộ máy trước chiến tranh, đối đầu với chính quyền lâm thời được lập theo thỏa thuận. Việc khu vực không thể tham gia cuộc bầu cử toàn quốc do bất an ninh càng làm khoảng trống đại diện sâu hơn. Mỗi bên đưa ra lý do của mình; điều thiếu nhất là một lộ trình được kiểm chứng chung, gồm an ninh, ngân sách dịch vụ công và quyền trở về của người di tản.
Một vòng xoáy rộng hơn vẫn có thể tránh
Reuters cho biết TPLF cùng sáu nhóm vũ trang khác công bố một liên minh chống chính phủ trong tháng 9, trong đó có lực lượng Fano từng đứng phía đối nghịch tại cuộc chiến Tigray. Sự hợp tác này không xóa được tranh chấp lãnh thổ giữa các thành viên, nhưng khiến nguy cơ các xung đột rời rạc liên kết với nhau đáng lo ngại. Chính phủ Ethiopia cáo buộc Eritrea hỗ trợ các nhóm vũ trang; Eritrea phủ nhận. Quan hệ giữa hai nước còn bị phủ bóng bởi vấn đề tiếp cận Biển Đỏ. Đây là những yếu tố rủi ro, không phải bằng chứng một cuộc chiến khu vực là điều tất yếu.
Liên minh châu Phi đề nghị cựu Tổng thống Nigeria Olusegun Obasanjo khẩn trương liên hệ các bên; Liên Hợp Quốc và IGAD cùng kêu gọi xuống thang và đối thoại theo khuôn khổ Pretoria. Bước đầu cụ thể có thể gồm ngừng tấn công vào khu dân cư, khôi phục viễn thông và vận chuyển dân sự, bảo đảm viện trợ đi qua, rồi đàm phán có giám sát về những vấn đề cũ. Hòa bình sẽ không được đo bằng tuyên bố chiến thắng của một bên. Nó được đo khi gia đình có thể gọi điện, nhận lương, trở lại đất của mình và tin rằng con trẻ ngày mai vẫn được đến lớp.

















