Hàng giá rẻ từ Trung Quốc chinh phục người mua Malaysia, trong khi doanh nghiệp nhỏ đối mặt sức ép và bài toán rác thải

Sự hấp dẫn của hàng bán thẳng từ Trung Quốc không chỉ nằm ở giá niêm yết. Các ứng dụng kết nối người mua với kho hàng và nhà sản xuất, tạo lựa chọn rất rộng, từ đồ gia dụng đến quần áo. Theo bài phản ánh của South China Morning Post, một người mua tên Esha Yusof chi khoảng 500 ringgit mỗi tháng, dù đơn hàng thường phải chờ ít nhất hai tuần. Người tiêu dùng có thể chấp nhận chờ lâu hơn để đổi lấy tiết kiệm.

Sự thuận tiện còn đến từ thanh toán số và thói quen đặt hàng liên tục. Những kiện hàng tuần này chưa đến, người mua đã đặt thêm đơn mới cho tuần tới. Đây là cách một mô hình bán lẻ xuyên biên giới chuyển từ lựa chọn thỉnh thoảng thành một phần của đời sống thường nhật.

Nhà bán lẻ Malaysia phải trả tiền thuê mặt bằng, nhân công, hàng tồn kho và tuân thủ quy định trong nước. Trong khi đó, người bán từ nước ngoài tận dụng quy mô sản xuất lớn và vận chuyển xuyên biên giới.

Chin Chee Seong, chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Malaysia, cảnh báo các nhà bán lẻ, nhà bán buôn và cơ sở sản xuất nhỏ đang chịu sức ép đáng kể từ làn sóng hàng nhập giá thấp.

Theo khảo sát do hiệp hội công bố mà bài báo dẫn lại, 76% người trả lời bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi chi phí nhiên liệu và năng lượng, còn 45% lo ngại khó khăn dòng tiền trong sáu tháng sau đó. Đây là số liệu của mẫu khảo sát, không phải tỷ lệ của toàn bộ doanh nghiệp Malaysia. Khi lợi nhuận suy giảm, doanh nghiệp có thể cắt tuyển dụng, hạn chế đầu tư và thu hẹp sử dụng dịch vụ hỗ trợ.

Nhà kinh tế Yeah Kim Leng của Sunway University lưu ý mất thị phần bán lẻ đôi khi còn có thể khắc phục bằng cách chuyển mô hình kinh doanh. Nhưng nếu một nhà máy đóng cửa và lao động kỹ thuật rời đi, khôi phục năng lực sản xuất sẽ khó hơn nhiều. Đó là lý do cuộc tranh luận vượt xa câu chuyện của từng cửa hàng.

Malaysia ghi nhận ước tính khoảng 900 triệu bưu kiện trong năm 2025, so với 52 triệu một thập niên trước, theo dữ liệu nhà nước được South China Morning Post dẫn lại. Không thể quy toàn bộ lượng tăng này cho một nền tảng hay chỉ hàng Trung Quốc, nhưng xu hướng mua sắm trực tuyến rõ ràng làm thay đổi quy mô logistics và dòng rác bao bì.

Các số liệu do bài báo tổng hợp cho thấy 135 bãi chôn lấp của Malaysia phải xử lý trung bình khoảng 39.000 tấn rác rắn mỗi ngày; tỷ lệ tái chế vật liệu có thể thu hồi ở mức 37,9%. Đóng gói hợp lý, sử dụng vật liệu dễ tái chế, thu gom riêng tại nguồn và trách nhiệm của nhà bán hàng đều cần phối hợp. Rẻ ở quầy thanh toán chưa hẳn là rẻ với hệ thống xử lý rác.

Malaysia đã áp dụng thuế bán hàng 10% cho hàng nhập khẩu giá trị thấp, tức hàng có giá không quá 500 ringgit, từ ngày 1/1/2024. Cơ quan Hải quan Hoàng gia Malaysia quy định người bán đáp ứng điều kiện đăng ký phải thu loại thuế này. Tuy nhiên, đại diện doanh nghiệp địa phương cho rằng khâu giám sát một số giao dịch xuyên biên giới vẫn tạo cảm giác thiếu công bằng.

Ngày 9/10/2026, Thủ tướng Anwar Ibrahim công bố kế hoạch trình dự luật thương mại điện tử để tăng trách nhiệm của sàn và người bán, đồng thời nâng bảo vệ người tiêu dùng. Đây là đề xuất chưa phải đạo luật đã ban hành. Đại biểu Syed Saddiq Syed Abdul Rahman đề nghị một lối đi trung gian: yêu cầu nền tảng xuyên biên giới hiện diện và đóng góp nhiều hơn cho kinh tế sở tại, thay vì đóng cửa thị trường.

Không phải mọi doanh nghiệp địa phương đều chỉ mất cơ hội. Một đơn vị vận chuyển được bài báo dẫn lời cho biết nhu cầu đơn hàng nhỏ giảm, nhưng vận tải hàng cồng kềnh và dịch vụ gom hàng tại Quảng Châu tăng lên. Bài học là cạnh tranh công nghệ có thể phá vỡ mô hình cũ, song cũng mở ra công việc mới nếu doanh nghiệp kịp thích nghi.