Cuộc điều tra do phe đối lập khởi xướng
Hôm thứ Bảy, Văn phòng Tổng Công tố Bồ Đào Nha thông báo đã mở cuộc điều tra về tính hợp pháp của việc chính phủ cho phép Mỹ sử dụng căn cứ Lajes trong cuộc xung đột với Iran. Cơ quan này đưa ra rất ít chi tiết.
Cuộc điều tra được mở sau đơn tố giác do các thành viên đảng Khối Cánh tả đệ trình.
Bộ Ngoại giao từ chối bình luận. Khác với công tố viên ở một số nước có quyền rộng rãi quyết định theo đuổi vụ việc nào, công tố viên Bồ Đào Nha bị ràng buộc bởi nguyên tắc hợp pháp, buộc họ phải điều tra cáo buộc sai phạm bất cứ khi nào có đủ căn cứ.
Thỏa thuận cho phép điều gì
Câu hỏi pháp lý xoay quanh các điều khoản trong thỏa thuận quốc phòng giữa Bồ Đào Nha và Mỹ. Washington có thể tự do sử dụng căn cứ trong thời bình, nhưng một khi chiến sự bắt đầu, cần có sự chấp thuận rõ ràng của Bồ Đào Nha. Cách Lisbon xử lý việc chấp thuận đó đã gây chia rẽ:
- Bồ Đào Nha đã cho phép nhiều chuyến bay trung chuyển của Mỹ qua Lajes liên quan đến các chiến dịch trong cuộc xung đột với Iran.
- Nước láng giềng Tây Ban Nha chọn hướng khác và không cấp phép tương tự, sự tương phản làm cuộc tranh luận ở Lisbon thêm gay gắt.
- Các đảng đối lập cánh tả chỉ trích quyết định này, cho rằng nó kéo Bồ Đào Nha vào một cuộc chiến mà nước này không lựa chọn.
Hồi tháng 4, Khối Cánh tả chính thức đề nghị công tố viên điều tra, gọi việc Mỹ sử dụng căn cứ là vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế. Vài tháng sau, đơn tố giác ấy nay đã dẫn đến một cuộc điều tra chính thức.
Lập luận của chính phủ
Ngoại trưởng Paulo Rangel nhiều lần khẳng định Bồ Đào Nha không tham gia xung đột và việc sử dụng Lajes tuân thủ luật pháp quốc tế. Theo chính phủ, việc cho phép chỉ được đưa ra sau khi Washington cam kết mọi chiến dịch đều mang tính phòng vệ, cần thiết, tương xứng và chỉ nhằm vào mục tiêu quân sự.
Với chính phủ trung hữu, vấn đề phản ánh một thế cân bằng khó khăn: giữ cam kết với một đồng minh NATO then chốt, đồng thời tôn trọng giới hạn của luật pháp quốc tế và dư luận trong nước. Với giới phê phán, những cam kết ấy không đủ để biện minh cho vai trò của Bồ Đào Nha trong việc tạo điều kiện cho các chiến dịch quân sự.
Hòn đảo chiến lược giữa Đại Tây Dương
Lajes nằm trên đảo Terceira thuộc quần đảo Azores, gần như ở giữa Bắc Mỹ và châu Âu. Theo hiệp ước quốc phòng song phương có từ năm 1951, căn cứ là điểm trung chuyển chiến lược của lực lượng Mỹ và là nơi đóng quân của Không đoàn Căn cứ 65 thuộc Không quân Mỹ, hỗ trợ các chiến dịch của Mỹ, NATO và đồng minh.
Cuộc điều tra không có nghĩa đã phát hiện sai phạm, và kết quả vẫn chưa rõ. Nhưng đây là thời khắc hiếm hoi khi quyết định của một thành viên NATO về việc cho đồng minh tiếp cận quân sự bị đặt dưới sự soi xét pháp lý, với những hệ quả có thể vượt ra ngoài biên giới Bồ Đào Nha.

















