Một cuộc bỏ phiếu chia đôi nghị trường
Sau phiên tranh luận kéo dài hai ngày, chỉ các nghị sĩ thuộc đảng cầm quyền Civil Contract của Thủ tướng Nikol Pashinyan bỏ phiếu thuận. Hai phe đối lập Armenia Alliance và Strong Armenia đồng loạt phản đối. Đề xuất của phe đối lập về việc chỉ triển khai dự án sau khi Armenia và Azerbaijan ký hiệp ước hòa bình đã không được Quốc hội chấp nhận.
TRIPP không chỉ là một tuyến đường sắt. Trên dải đất khoảng 43 km ở miền nam Armenia, dự án còn bao gồm đường ô tô, hạ tầng năng lượng và các tuyến kết nối kỹ thuật số. Với Baku, đây là lối đi trực tiếp tới Nakhchivan; với Yerevan, chính phủ kỳ vọng nó mở khóa các tuyến giao thông khu vực bị phong tỏa suốt hơn ba thập kỷ và tạo ra cơ hội kinh tế mới.
Cơ cấu sở hữu 74 - 26 và lời cam kết chủ quyền
Trình bày trước Quốc hội, Ngoại trưởng Ararat Mirzoyan nhấn mạnh rằng dự án được thiết kế để Mỹ gánh phần lớn rủi ro đầu tư, trong khi Armenia giữ quyền kiểm soát pháp lý. Những điểm then chốt của thỏa thuận khung gồm:
- Công ty Phát triển TRIPP do Mỹ nắm 74% và Armenia nắm 26% cổ phần trong giai đoạn đầu 49 năm.
- Nếu hợp tác được gia hạn thêm 50 năm, phần của Armenia tăng lên 49% mà không phải đầu tư thêm, phần của Mỹ giảm còn 51%.
- Toàn bộ hạ tầng trên lãnh thổ Armenia vẫn thuộc chủ quyền và quyền tài phán của Armenia; công ty chỉ được độc quyền sử dụng và phát triển đất trong khu vực dự án.
Văn kiện được hai bên ký tắt trong chuyến thăm Yerevan của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 26/5/2026 và ký chính thức theo hình thức từ xa vài ngày sau đó. Tuy vậy, điều lệ công ty và thỏa thuận cổ đông, những văn bản quyết định cách chia sẻ doanh thu và quyền điều hành, vẫn chưa được thống nhất.
Tiếng nói phản biện từ phe đối lập
Phe đối lập không phản đối ý tưởng kết nối, nhưng đặt câu hỏi về sự cân bằng lợi ích. Họ đòi chính phủ làm rõ thủ tục biên giới, hải quan, doanh thu dự kiến và các bảo đảm cho Armenia tại một vùng đất có ý nghĩa chiến lược như Syunik.
Lợi ích của Azerbaijan thực chất được thể hiện trong văn kiện này trực tiếp và rõ ràng hơn lợi ích của Cộng hòa Armenia.
Bà Grigoryan, người đứng đầu nhóm nghị sĩ Armenia Alliance, cho rằng lời hứa “khai thông” chưa khớp với thực tế khi chưa tuyến đường hay cửa khẩu nào được mở.
Ông Narek Karapetyan của Strong Armenia cảnh báo Azerbaijan có thể mất động lực ký hiệp ước hòa bình một khi tuyến đường đi vào hoạt động. Đáp lại, Phó Chủ tịch Quốc hội Ruben Rubinyan khẳng định TRIPP “hoàn toàn không phải một sáng kiến tồi đối với Armenia”.
Những câu hỏi còn bỏ ngỏ
Một trong những điểm chưa rõ nhất là quy trình qua biên giới đối với công dân Armenia khi di chuyển qua Nakhchivan. Ngoại trưởng Mirzoyan thừa nhận đây là vấn đề thuộc quan hệ song phương với Baku và cần tiếp tục đàm phán.
Chúng tôi vẫn cần thảo luận những vấn đề này với Azerbaijan.
Bên ngoài biên giới, các cường quốc khu vực theo dõi sát sao. Nga và Iran từng lên án vai trò của Mỹ trong hành lang này là sự lấn sân vào khu vực ảnh hưởng truyền thống của họ; Tehran thậm chí cảnh báo có thể ngăn chặn tuyến đường vì lý do an ninh. Trong khi đó, Liên minh châu Âu, NATO và Hội đồng châu Âu hoan nghênh tiến trình hòa bình mà Washington bảo trợ.
Từ con đường đến hòa bình còn bao xa
TRIPP được phê chuẩn khi hiệp ước hòa bình Armenia - Azerbaijan vẫn chưa được ký chính thức. Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev đặt điều kiện Armenia phải sửa Hiến pháp, loại bỏ dẫn chiếu tới Tuyên bố Độc lập năm 1991, văn bản coi Nagorno-Karabakh là một phần lịch sử của Armenia. Sau cuộc bầu cử ngày 7/6/2026, đảng Civil Contract giành khoảng 64 trên 105 ghế, chưa đủ đa số hai phần ba để tự mình mở đường cho một cuộc trưng cầu ý dân.
Vì thế, tuyến đường 43 km đang gánh trên vai kỳ vọng lớn hơn nhiều so với chiều dài của nó. Nếu vận hành đúng cam kết, TRIPP có thể trở thành sợi chỉ nối một vùng đất từng chia cắt bởi chiến tranh. Nếu không, nó có nguy cơ biến thành biểu tượng của một nền hòa bình làm dở, nơi hạ tầng đi trước niềm tin.
