Vết nứt thể chế và thế giằng co của một đồng minh then chốt
Việc chính quyền Washington ban hành các biện pháp chế tài khắc nghiệt chống lại ICC đã khoét sâu thêm sự rạn nứt giữa các định chế pháp lý đa phương và học thuyết an ninh của các cường quốc hàng đầu. Đối với Nhật Bản, thách thức này mang tính sống còn bởi Tokyo không chỉ là một trong những nhà tài trợ tài chính lớn nhất của tòa án La Mã mà còn đóng vai trò trụ cột ngoại giao gìn giữ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ tại châu Á - Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, trật tự tư pháp quốc tế vốn mang bản chất mong manh khi không có một lực lượng hành pháp hay cảnh sát toàn cầu tập trung để thực thi trát bắt. Sự hiệu quả của ICC hoàn toàn phụ thuộc vào thiện chí hợp tác từ các quốc gia có chủ quyền.
Nếu tòa án quốc tế bị vũ khí hóa hoặc bị nhìn nhận như một công cụ chính trị áp đặt lên các nước không tham gia Quy chế Rome, sự hợp tác an ninh và uy tín pháp lý toàn cầu sẽ đứng trước nguy cơ sụp đổ hoàn toàn.
Thượng tôn pháp luật không thể chỉ tồn tại như một khẩu hiệu hoa mỹ; nếu các định chế không được chứng minh là hành xử chính đáng và có kỷ luật trong thực tiễn, những lý tưởng pháp lý cao đẹp nhất cũng sẽ trở nên rỗng tuếch
Chiến lược ngoại giao hai mũi nhọn và bốn ưu tiên cải tổ
Trước tình thế hiểm nghèo, giới hoạch định chính sách tại Tokyo đang thúc đẩy chiến lược ngoại giao song trùng: kiên quyết bảo vệ sứ mệnh truy cứu trách nhiệm tội ác diệt chủng, đồng thời chủ động dẫn dắt tiến trình tái cấu trúc hoạt động của tòa án để giải tỏa các xung đột chính trị. Nhật Bản cần tận dụng vị thế uy tín trong Đại hội đồng các Quốc gia Thành viên để thúc đẩy nguyên tắc bổ trợ, đảm bảo ICC chỉ can thiệp khi các hệ thống tư pháp nội địa thực sự bất lực hoặc không sẵn lòng xét xử.
Bên cạnh đó, Tokyo vạch ra lằn ranh đỏ không thể thỏa hiệp: kiên quyết bác bỏ mọi ý đồ cấp đặc quyền miễn trừ vô điều kiện cho các ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc hay các nước lớn ngoài quy chế. Thay vào đó, tòa án cần thiết lập quy trình kiểm tra khả năng thụ lý chặt chẽ hơn, chuẩn hóa cơ chế hợp tác chia sẻ chứng cứ linh hoạt và duy trì kỷ luật công tố để bảo đảm tính chính danh pháp lý lâu dài.
Nhật Bản duy trì vị thế nhà tài trợ tài chính và ngoại giao trụ cột bảo vệ sự tồn tại của ICC.
Tokyo kêu gọi cải tổ toàn diện nguyên tắc bổ trợ và nâng cao tính minh bạch trong quyền công tố.
Chính phủ kiên quyết không thỏa hiệp với các đề xuất miễn trừ tư pháp biến luật pháp thành đặc quyền địa chính trị.
