Lễ hội quốc gia Seto tại Mikitamäe

Ông bà Maime Kapten, 80 tuổi, thành viên cộng đồng Seto, thể hiện điệu múa truyền thống trong bộ váy thêu tay và chuỗi bạc đeo cổ phát ra tiếng lách cách đặc trưng. Cô cho biết ngày hội là dịp quý giá để gặp gỡ, trò chuyện và duy trì mối liên kết cộng đồng.

Cộng đồng Seto phân tán dọc biên giới Estonia - Nga

Khu vực cư trú truyền thống của người Seto nằm dọc theo biên giới Estonia với Nga, nơi họ sinh sống hàng thế kỷ nhưng chưa từng có vương quốc thực sự. Sau khi Liên Xô tan rã, nhiều người Seto sống phía Nga đã rời bỏ hoặc bán nhà để chuyển sang Estonia. Hiện tại, số người ở lại bên phía Nga chỉ còn dưới 200 người.

Sự phân chia địa lý và yêu cầu visa đã làm hạn chế việc thăm viếng giữa các thành viên gia đình và nghĩa trang. Theo Điều tra dân số Estonia năm 2021, khoảng 25.000 người tự xác nhận có khả năng sử dụng tiếng Seto, tuy nhiên các nhà ngôn ngữ học ước tính chỉ vài nghìn người nói ngôn ngữ này trong đời sống hàng ngày. Phần lớn cư dân trong vùng Setomaa chỉ còn dưới 3.000 người.

Trang phục truyền thống và đặc điểm nhận dạng

Ngôi làng Mikitamäe yên tĩnh bỗng rộn ràng với tiếng nói cười và màu sắc trang phục dân tộc trong ngày hội. Một câu nói của người bản địa cho biết có thể nghe thấy tiếng một người phụ nữ Seto trước khi nhìn thấy cô, bởi chuỗi bạc và tiền đồng đeo trên người phát ra âm thanh rõ ràng.

Advertisement300 × 250

Bà Piret Torm-Kriis, 62 tuổi, nhà hoạt động văn hóa, giải thích trang phục Seto thể hiện nhiều điều về người mặc, từ trạng thái hôn nhân đến mục đích đi đến đâu trong ngày, chẳng hạn nhà thờ, chợ, tiệc tùng hay làm việc.

Người lãnh đạo cộng đồng Seto mới

Văn hóa Seto kết hợp truyền thống Chính thống giáo và thần thoại tiền Kitô giáo. Người Seto tham dự các buổi lễ nhà thờ nhưng cũng tôn kính Peko, vị thần sinh sản được xem là vua của họ theo truyền thống dân gian. Đại diện cộng đồng, gọi là Ülemsootska, được bầu hàng năm để thay mặt Peko phát ngôn và truyền đạt nguyện vọng cộng đồng.

Xuống phố ngay trong lễ hội, các ứng viên đứng trên khúc cây, trình bày chương trình hỗ trợ cộng đồng. Người dân xếp hàng ủng hộ, giữ những sợi dây dài hàng trăm mét tượng trưng cho sự kết nối. Năm nay, nhà làm trang phục dân tộc Ingrit Kala được chọn làm Ülemsootska với nhiệm vụ bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ Seto.

Truyền thống hát leelo độc đáo của người Seto

Đặc sắc trong chương trình là hình thức hát tập thể truyền thống leelo, có niên đại hơn 1.000 năm, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể. Leelo thể hiện một người nữ cất giọng đầu, sau đó hợp xướng nối tiếp, tạo nên âm điệu hòa quyện đầy huyền bí, với chủ đề thường là các truyền thuyết dân gian truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Bà Mari Palolill, nhà nghiên cứu hát leelo, nhận xét các bài hát phản ánh quan niệm, tín ngưỡng và lối sống của người xưa.

Thách thức trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa và ngôn ngữ

Ngôn ngữ Seto phần lớn được truyền dạy qua gia đình, trong đó lễ hội vương quốc hàng năm đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự sống của tiếng nói và phong tục tập quán. Vùng Setomaa có nhóm trẻ mẫu giáo nói Seto và một tờ báo sử dụng ngôn ngữ này. Một số tác phẩm văn học như "Hoàng tử bé" của Antoine de Saint-Exupéry đã được dịch sang Seto.

Ingrit Kala cho biết nếu không có tiếng Seto trong gia đình, việc học ở trường khó có thể giúp trẻ gìn giữ ngôn ngữ. Thanh niên Maria Grünberg, 23 tuổi, trưởng nhóm hợp xướng leelo, học tiếng Seto qua các bài hát từ nhỏ và mong muốn thế hệ trẻ đón nhận tiếng nói này như di sản chung.

Maria nói: "Chúng tôi cố gắng bảo tồn các bài hát và ngôn ngữ Seto, đồng thời cho các bạn trẻ thấy rằng đó không chỉ là của người già mà là của mọi người".