Chuyển biến trọng đại trong phe đối lập ở Thổ Nhĩ Kỳ
Ngày 24/7 đánh dấu lần đầu tiên trong hơn 20 năm, đảng Cộng hòa Nhân dân (CHP), được thành lập bởi Mustafa Kemal Atatürk, cha đẻ của Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại, không còn là lực lượng đối lập lớn nhất chống lại Tổng thống Recep Tayyip Erdogan. Đây là hệ quả từ việc 91 nghị sĩ do Özgür Özel lãnh đạo quyết định rời bỏ CHP để thành lập Đảng Mới (Yeni Parti). Đảng mới này lập tức trở thành nhóm nghị sĩ đối lập lớn thứ hai trong Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ, chỉ đứng sau đảng AKP của Erdogan.
CHP thành lập năm 1923, là lực lượng chính trị có vai trò nền tảng trong thành lập nền Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời là người bảo vệ di sản kemalista, duy trì lập trường thế tục và cộng hòa. Tuy nhiên, với sự ra đi của nhóm nghị sĩ ly khai, số ghế của CHP đã giảm từ 135 xuống còn 44, khiến đảng này tụt từ vị trí đứng thứ hai xuống thứ tư trong Quốc hội.
Bối cảnh cuộc khủng hoảng nội bộ và sự chia rẽ trong CHP
Sự phân rã trong CHP là kết quả của một cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều tháng. Vào tháng 5 năm nay, một tòa án Thổ Nhĩ Kỳ đã hủy bỏ đại hội của CHP năm 2023, sự kiện đã bầu Özgür Özel làm lãnh đạo đảng với cáo buộc có sai phạm trong bỏ phiếu. Quyết định này đưa chức chủ tịch đảng trở lại tay cựu lãnh đạo Kemal Kilicdaroglu, người từng thất bại trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2023 trước Erdogan.
Những người ủng hộ Özel tố cáo chính phủ can thiệp nhằm làm suy yếu phe đối lập, nhưng chính quyền khẳng định tòa án hoạt động độc lập. Thậm chí cảnh sát từng phong tỏa trụ sở CHP để thực thi quyết định của tòa án.
Nhân vật chủ chốt và phong trào đổi mới trong phe đối lập
Özgür Özel, 51 tuổi, lên nắm quyền lãnh đạo CHP năm 2023, sau thời gian dài bất mãn với chiến lược của Kemal Kilicdaroglu. Ông đưa đảng đạt được thành công vang dội trong bầu cử địa phương năm 2024 khi lần đầu tiên vượt qua AKP trên toàn quốc.
Một trong những đồng minh quan trọng của Özel là Ekrem Imamoglu, người tái đắc cử chức chủ tịch thành phố Istanbul trong cuộc bầu cử địa phương 2024, một nhân vật được xem là đối thủ chính trị hàng đầu của Erdogan. Imamoglu đóng vai trò hỗ trợ cho sự thăng tiến của Özel cũng như hướng tới làn sóng đổi mới trong đảng đối lập.
Mặc dù bị bắt giam từ tháng 3/2025, bị đình chỉ chức vụ và phải đối mặt với nhiều cáo buộc trong các vụ án mà phe ủng hộ cho rằng mang động cơ chính trị, Imamoglu vẫn giữ được vị thế là một trong những gương mặt phổ biến nhất của phe đối lập. Özel cũng được biết đến như lãnh đạo cuộc biểu tình kêu gọi thả Imamoglu.
Ý nghĩa của việc thành lập Đảng Mới và triển vọng tương lai
Khi công bố thành lập Đảng Mới, Özel mô tả đây không đơn giản là sự tách rời mà là một khởi đầu mới. Trước các nghị sĩ ủng hộ tại Ankara ngày 24/7, ông nói: "Chúng tôi mở đường mới vì mọi lối khác đều bị phong tỏa. Họ đã sẵn sàng để hướng tới quyền lực chưa?"
Ông Murat Emir, một nghị sĩ theo phe của Özel trong Đảng Mới, nhấn mạnh họ đang rời bỏ một đảng bị tắc nghẽn. Theo dự báo, nhiều lãnh đạo địa phương có thể gia nhập Đảng Mới khi ít nhất 12 chủ tịch thành phố từng ủng hộ Özel khi ông còn tại vị lãnh đạo CHP đang cân nhắc chuyển sang.
Phát biểu trước khi rời CHP, Özel dùng hình ảnh "áo lửa" - một biểu tượng của sự hi sinh lớn trong chính trị - để mô tả quyết định của nhóm mình. Ông khẳng định: "Chính trị không phải từ bỏ niềm tin, mà là gánh vác gánh nặng đầy cam go vì đất nước".
Dù Đảng Mới đã được đăng ký chính thức, nhiều người ủng hộ lo ngại phía tòa án tiếp tục tạo ra khó khăn đối với sự phát triển của lực lượng mới này.
Sau khi thành lập Đảng Mới, Özel tuyên bố đây là đảng dành cho công nhân, người nghỉ hưu, nhân viên công vụ, thương nhân, nông dân, phụ nữ và thanh niên để mở rộng tập khách hàng vượt khỏi nhóm cử tri truyền thống của CHP - vốn chủ yếu là tầng lớp trung lưu thành thị, người theo chủ nghĩa thế tục và ủng hộ di sản Atatürk.
Đe dọa đối với phe đối lập và triển vọng bầu cử 2028
Vấn đề được giới phân tích quan tâm chính là ai sẽ hưởng lợi từ sự chia rẽ này. Các hãng tin như Reuters, AP và các chuyên gia phân tích được Deutsche Welle dẫn lời đồng thuận rằng Đảng Mới có thể thu hút phần lớn các cử tri và cán bộ theo phe Özel. Tuy vậy, chưa rõ điều này sẽ góp phần củng cố đoàn kết phe đối lập hay lại khiến phe này phân tán hơn.
Với quyền kiểm soát số ghế lớn nhất trong Quốc hội, Đảng Mới hiện trở thành đối thủ chính yếu của Erdogan trong nghị trường, nhưng sự phân rã này có thể tạo điều kiện thuận lợi cho khả năng Erdogan tái tranh cử trong cuộc bầu cử tổng thống 2028, mặc dù vẫn còn nhiều nghi ngại về giới hạn nhiệm kỳ theo hiến pháp.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Lần đầu tiên sau hơn 20 năm, đảng Cộng hòa Nhân dân (CHP) không còn là lực lượng đối lập lớn nhất tại Thổ Nhĩ Kỳ.
- Sự chia rẽ nội bộ trong CHP khiến đảng này giảm 91 nghị sĩ và tụt xuống vị trí thứ tư trong Quốc hội.
- Đảng Mới (Yeni Parti) được thành lập bởi các nghị sĩ tách ra từ CHP, trở thành lực lượng đối lập lớn thứ hai tại Quốc hội.
- Sự phân tách phe đối lập có thể làm yếu đi khả năng chống lại Tổng thống Erdogan trong các cuộc bầu cử tiếp theo.
- Sự kiện này có thể tạo cơ hội cho Erdogan tái tranh cử tổng thống năm 2028 khi phe đối lập đang bị phân hóa.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.







