Israel thu hồi tư cách ngoại giao của đại diện Hà Lan khi tranh chấp thương mại khu định cư lan sang đối thoại

Theo Al Jazeera và Reuters, biện pháp nhắm vào những nhà ngoại giao tại cơ quan đại diện Hà Lan ở Ramallah. Gideon Saar cho biết giấy tờ ngoại giao do Israel cấp phải được trả lại trong bảy ngày. Thông báo này liên quan đến điều kiện hoạt động của phái bộ phụ trách quan hệ với người Palestine, không nên được diễn giải thành việc chấm dứt mọi quan hệ ngoại giao giữa hai nước.

Israel nói Hà Lan vẫn có thể đại diện lợi ích với người Palestine từ lãnh thổ do Chính quyền Palestine quản lý, thay vì từ lãnh thổ Israel. Tuy nhiên, nơi đặt văn phòng, nơi cư trú và khả năng tiếp cận địa bàn là những vấn đề khác nhau. Thu hồi giấy tờ có thể làm thay đổi điều kiện làm việc; thông tin được công bố chưa đủ để kết luận mọi hoạt động của cơ quan đại diện đã dừng.

Tom Berendsen bày tỏ lấy làm tiếc trước quyết định mà ông cho là không cần thiết và cho biết đang cân nhắc phản ứng. Hai bên vì vậy không chỉ tranh luận về một loại hàng hóa: họ còn bất đồng về việc ai phải gánh hệ quả khi chính sách bị phản đối. Giữ đúng phạm vi quyết định giúp độc giả hiểu sự leo thang mà không biến nó thành một cuộc đổ vỡ đã hoàn tất.

Biện pháp Hà Lan có hiệu lực từ ngày 22/9, cấm nhập khẩu, mua bán hàng hóa từ các khu định cư Israel tại vùng bị chiếm đóng và dịch vụ trung gian liên quan. Chính phủ giải thích mục tiêu là không góp phần vào tình trạng bất hợp pháp của các khu định cư.

Đây là sự phân biệt giữa nguồn gốc hàng hóa và quốc tịch nhà cung cấp, không phải một lệnh cấm toàn bộ thương mại với Israel.

Theo hải quan Hà Lan, hàng không được vào thị trường trong nước, nhưng vẫn có thủ tục riêng cho quá cảnh sang nước EU khác và lưu kho ngoại quan. Vì vậy, vai trò cửa ngõ châu Âu của Hà Lan không đồng nghĩa với việc toàn bộ hàng liên quan đã bị chặn khỏi EU.

Al Jazeera nêu tổng thương mại hai nước năm trước khoảng 4,8 tỷ USD. Con số này là thương mại song phương, không phải giá trị hàng hóa khu định cư bị cấm. Tác động thực tế sẽ phụ thuộc xuất xứ, cách thực thi và lựa chọn của doanh nghiệp. Những phân biệt tưởng nhỏ ấy quyết định liệu người đọc đang hiểu đúng một biện pháp có mục tiêu hay nhầm nó với một cuộc phong tỏa kinh tế rộng lớn.

Gideon Saar mô tả hành động của Hà Lan là thù địch, đơn phương và cảnh báo các nước chọn cách đó sẽ mất ảnh hưởng trong khu vực. Lập trường này đặt vấn đề ở việc đáp trả sức ép từ bên ngoài. Nó cũng cho thấy Israel sẵn sàng dùng điều kiện tiếp cận ngoại giao làm một phần của phản ứng đối với hạn chế kinh tế.

Tom Berendsen đưa ra lý giải khác: các biện pháp tạm thời bắt nguồn từ nghĩa vụ không góp phần duy trì khu định cư bất hợp pháp. Nền tảng rộng hơn là ý kiến tư vấn năm 2024 của Tòa án Công lý Quốc tế, nhấn mạnh việc phân biệt quan hệ với Israel và lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, cùng nghĩa vụ không hỗ trợ tình trạng bất hợp pháp. Israel bác bỏ ý kiến ấy.

Bất đồng vì thế không chỉ là bên nào gây sức ép mạnh hơn. Một bên coi lệnh cấm là tổn hại chính trị; bên kia coi đó là thực hiện nghĩa vụ pháp lý. Muốn đánh giá cuộc tranh chấp, cần xem cụ thể biện pháp áp dụng cho đâu, căn cứ nào được viện dẫn và phản ứng có ảnh hưởng ra sao đến khả năng làm việc với người Palestine. Ngôn ngữ cứng rắn không tự trả lời những câu hỏi đó.

Các cơ quan đại diện không chỉ gửi công hàm. Trong thực tiễn ngoại giao, họ còn giữ kênh tiếp xúc, theo dõi tình hình và kết nối đối tác. Nếu việc đi lại hay tiếp cận bị thu hẹp, công việc ấy có thể khó hơn. Đây là nguy cơ cần theo dõi, không phải bằng chứng rằng một chương trình hỗ trợ cụ thể đã bị ngừng vì quyết định mới.

Carne Ross, cựu nhà ngoại giao Anh và người sáng lập Independent Diplomat, nói với Al Jazeera rằng biện pháp chủ yếu cho thấy Israel ngày càng bị cô lập ngoại giao. Đó là đánh giá của một chuyên gia. Hậu quả thực tế vẫn cần được đo bằng khả năng duy trì hoạt động, tiếp xúc và giải quyết công việc sau khi quy chế thay đổi, thay vì chỉ qua mức độ gây chú ý của thông báo.

Với những cộng đồng sống giữa xung đột, một kênh đối thoại bị suy yếu có thể làm tiếng nói của họ khó đến được bên ngoài. Yêu cầu nhân văn là bảo vệ không gian ấy trong lúc vẫn tranh luận rõ ràng về trách nhiệm và pháp luật. Các chính phủ có thể phản đối mạnh mẽ, nhưng hiệu quả của phản đối cần được nhìn cả từ những người không tham gia ra quyết định mà vẫn chịu ảnh hưởng.