Miễn trừ vì lợi ích an ninh quốc gia
Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo ngày 1/10 rằng Ngoại trưởng Rubio đã phê duyệt văn bản miễn trừ. Khoản 320 triệu USD thuộc chương trình Tài trợ Quân sự Nước ngoài, cung cấp tiền để các nước nhận viện trợ mua vũ khí do Mỹ sản xuất.
“Quyết định của Ngoại trưởng phản ánh tầm quan trọng của Ai Cập đối với lợi ích an ninh quốc gia Mỹ và sự hợp tác an ninh cụ thể mà Ai Cập dành cho Hoa Kỳ.” — Bộ Ngoại giao Mỹ
Bộ Ngoại giao khẳng định chính quyền Trump sẽ tiếp tục nêu các vấn đề nhân quyền trong đối thoại với Ai Cập “về toàn bộ các vấn đề trong quan hệ song phương”.
Vai trò trung gian của Ai Cập trong cuộc chiến Iran
Trong lá thư gửi các nhà lập pháp mà hãng tin AP được tiếp cận, ông Rubio đặc biệt nhấn mạnh “vai trò hữu ích” của Ai Cập trong cuộc chiến với Iran. Cairo là một trong những bên trung gian chủ chốt giữa Mỹ và Iran trong nỗ lực xuống thang xung đột.
“Quyết định miễn trừ ghi nhận tầm quan trọng của việc duy trì hợp tác an ninh với Ai Cập vào thời điểm khu vực đối mặt những thách thức an ninh nghiêm trọng.” — Bộ Ngoại giao Mỹ
Với vị trí địa lý chiến lược, kiểm soát kênh đào Suez và có quan hệ với nhiều bên trong khu vực, Ai Cập từ lâu được Washington coi là đối tác không thể thiếu tại Trung Đông, đặc biệt trong những thời điểm khủng hoảng.
Hồ sơ nhân quyền gây tranh cãi
Quốc hội Mỹ đưa điều kiện nhân quyền vào khoản viện trợ do lo ngại về tình hình tại Ai Cập, vốn bị nhiều chuyên gia đánh giá là có vấn đề. Các báo cáo nhân quyền của chính Bộ Ngoại giao Mỹ những năm gần đây đã ghi nhận:
- Các báo cáo đáng tin cậy về tình trạng tra tấn.
- Các trường hợp bắt giữ tùy tiện.
- Tình trạng lao động trẻ em.
- Những hạn chế đối với quyền tự do biểu đạt.
Những người ủng hộ điều kiện nhân quyền cho rằng viện trợ là đòn bẩy quan trọng để thúc đẩy cải cách, và việc miễn trừ liên tục làm suy giảm sức nặng của đòn bẩy ấy.
Thông lệ của cả hai đảng
Dù vậy, việc miễn trừ cho Ai Cập đã trở thành thông lệ dưới cả các chính quyền Cộng hòa lẫn Dân chủ. Chính quyền Biden, chẳng hạn, đã ký miễn trừ gần nhất vào tháng 9/2024, viện dẫn sự hỗ trợ của Ai Cập trong nỗ lực của Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Israel và Hamas tại Dải Gaza.
Điều này cho thấy một thực tế nhất quán trong chính sách đối ngoại Mỹ: khi khu vực bất ổn, lợi ích an ninh thường được ưu tiên hơn các điều kiện về nhân quyền, bất kể đảng nào cầm quyền.
Cán cân giữa lợi ích và giá trị
Quyết định của ông Rubio phản ánh tình thế khó xử thường trực của Washington: một bên là nhu cầu duy trì đồng minh chiến lược trong lúc chiến sự với Iran chưa có hồi kết, bên kia là cam kết thúc đẩy nhân quyền mà chính luật pháp Mỹ đặt ra.
Người ủng hộ cho rằng hợp tác chặt chẽ mới là cách tốt nhất để duy trì ảnh hưởng và đối thoại về nhân quyền. Người phê bình lại lo ngại rằng khi điều kiện luôn được miễn trừ, chúng chỉ còn là hình thức. Câu trả lời cho thế cân bằng ấy sẽ còn được đặt ra mỗi năm, mỗi khi khoản viện trợ đến hạn.

















