Tổng quan sự việc

Công ty Anthropic mới đây đã tố cáo Alibaba, một doanh nghiệp AI Trung Quốc, đã bất hợp pháp khai thác kiến thức số từ Claude, một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và AI sinh tạo phổ biến của họ. Theo đó, Alibaba đã thiết lập hàng nghìn tài khoản đăng nhập giả nhằm truy cập và sử dụng hàng triệu cặp truy vấn (prompts) cùng phản hồi (responses) từ Claude để trích xuất tri thức số phục vụ việc huấn luyện mô hình AI riêng của mình.

Kỹ thuật chưng cất AI và cách thức tấn công

Kỹ thuật chưng cất (distillation) là phương pháp chuyển giao kiến thức từ một mô hình lớn sang mô hình nhỏ hơn nhằm nâng cao hiệu suất. Việc này được ví như mối quan hệ giữa thầy (Large Language Model - LLM) và trò (Small Language Model - SLM), với LLM giúp cải thiện năng lực cho SLM. Khi áp dụng hợp pháp, đây là quy trình phổ biến trong phát triển AI.

Ngược lại, kỹ thuật chưng cất có thể bị lạm dụng để đánh cắp sở hữu trí tuệ bằng cách rút trích tri thức từ LLM của đối thủ mà không được phép, làm tăng năng lực cho mô hình AI của bên thứ ba một cách phi pháp. Đây là thủ đoạn tinh vi, khó phát hiện vì chỉ tương tác thông thường thông qua truy vấn, không làm ảnh hưởng trực tiếp hay phá vỡ hệ thống.

Để thực hiện hành vi này, Alibaba được cho là đã tạo ra khoảng 25.000 tài khoản giả mạo, vận hành qua các máy chủ và công cụ tự động nhằm giả lập người dùng thật, đồng thời phân tán địa lý để tránh bị phát hiện. Trong khoảng 3 tháng từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2026, các tài khoản này đã thực hiện gần 29 triệu lượt trao đổi truy vấn - phản hồi với Claude, tức khoảng 12 đến 13 lượt mỗi tài khoản mỗi ngày.

Mức độ thiệt hại và quy mô dữ liệu bị lấy cắp

Mỗi cặp truy vấn phản hồi chứa từ 200 đến 2.000 ký tự (tokens). Sử dụng mức cao nhất 2.000 token, tổng dữ liệu số bị trích xuất lên tới khoảng 57,6 tỷ token.

Advertisement300 × 250

Để dễ hình dung, nếu một cuốn sách trung bình có 100.000 token, thì số lượng kiến thức bị lấy cắp tương đương với khoảng 576.000 cuốn sách.

So sánh với mức dữ liệu đầu vào thường dùng để huấn luyện một mô hình ngôn ngữ lớn chuẩn, khoảng 10 đến 15 nghìn tỷ token, số token bị trích xuất chỉ chiếm dưới 0,6% tổng lượng dữ liệu. Tuy nhiên, lượng kiến thức này được xem là tinh túy, được tuyển chọn nhằm tăng nhanh hiệu quả của mô hình mới, vì vậy hành vi này vẫn có thể gây thiệt hại lớn về mặt sở hữu trí tuệ.

Phản ứng và đề xuất của Anthropic

Ngày 10/6/2026, Anthropic gửi công văn tới Quốc hội Mỹ, chỉ rõ Alibaba thực hiện vụ tấn công chưng cất quy mô lớn nhất từng biết nhằm vào họ. Họ cho biết Alibaba nhắm vào những khả năng quan trọng nhất của Claude, như khả năng lập luận, kỹ thuật phần mềm và xử lý nhiệm vụ dài hạn.

Anthropic nhận định các cuộc tấn công này được thực hiện bài bản, quy mô công nghiệp nhằm chiết xuất năng lực AI từ các phòng thí nghiệm đầu ngành của Mỹ mà không phải chịu chi phí đào tạo và nghiên cứu phát triển. Hơn nữa, hành vi xảy ra trong khi Alibaba vẫn niêm yết trên sàn New York và chịu sự giám sát của các nhà đầu tư cùng cơ quan quản lý Mỹ.

Họ kêu gọi Quốc hội tiến hành các biện pháp tăng cường chia sẻ thông tin về các mối đe dọa giữa các phòng thí nghiệm AI Mỹ, chặn truy cập các chip AI tiên tiến của Mỹ tới các phòng thí nghiệm tại Trung Quốc và xử phạt các đối tượng chịu trách nhiệm tấn công chưng cất.

Tác động và triển vọng

Sự cố này không phải lần duy nhất mà các doanh nghiệp và cơ quan Mỹ đối mặt với hành vi khai thác tri thức AI bất hợp pháp từ đối thủ nước ngoài, đặc biệt từ Trung Quốc. Bức thư và vụ việc được xem là lời cảnh báo về những nguy cơ an ninh công nghệ ngày càng tinh vi trong lĩnh vực AI, đồng thời góp phần thúc đẩy các hành động chính sách nhằm bảo vệ nghiên cứu và phát triển AI của Mỹ.

Việc phát triển các phương thức phát hiện và ngăn chặn kỹ thuật chưng cất trái phép được xem là bước đi cần thiết để giảm thiểu tổn thất sở hữu trí tuệ, hỗ trợ môi trường cạnh tranh lành mạnh và minh bạch trong ngành AI toàn cầu.