Thách thức chính trị và nhân quyền đối với Liên minh châu Âu

Các khu định cư do Israel xây dựng trên vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng đã trở thành một bài kiểm tra quan trọng đối với uy tín của Liên minh châu Âu (EU) và từng quốc gia thành viên trong nỗ lực chấm dứt xung đột và hướng tới một giải pháp lâu dài. Từ những vi phạm nhân quyền bắt đầu từ cuộc Nakba năm 1948, trong ba năm qua, tình hình đã leo thang với cuộc chiến gây tàn phá và thanh lọc sắc tộc tại Gaza.

Câu hỏi đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách EU là liệu họ có thực sự cam kết bảo vệ giải pháp hai nhà nước, vốn đòi hỏi chấm dứt hoàn toàn sự chiếm đóng và các hành vi vi phạm liên quan hay không. Báo cáo thường niên năm 2025 được Cơ quan Hành động Lên ngoài (EEAS), cơ quan ngoại giao của EU, công bố đã nhấn mạnh sự nghiêm trọng của vấn đề này, cung cấp chứng cứ chi tiết cho thấy khu định cư không chỉ là mở rộng dân số mà là một dự án chính trị tích hợp của Israel.

Dự án định cư và những tác động về thực địa

Dự án này bao gồm xây dựng khu định cư mới, hợp pháp hóa các khu định cư nhỏ lẻ, cưỡng đoạt đất đai, bạo lực từ phía các cư dân định cư và thay đổi hệ thống quản trị nhằm tạo ra sự sáp nhập trên thực tế, làm suy giảm khả năng thành lập nhà nước Palestine có thể tồn tại. Năm 2025, Israel đã phê duyệt 54 khu định cư chính thức mới ở Bờ Tây bị chiếm đóng, ngoại trừ Đông Jerusalem, một con số chưa từng có trong một năm. Bên cạnh đó, 86 khu định cư nhỏ lẻ mới được thiết lập, bao gồm 58 khu phục vụ nông nghiệp.

Báo cáo cũng đề cập tới kế hoạch xây dựng hơn 63.000 căn hộ trong các khu định cư, trong đó gần 28.000 tại Bờ Tây và hơn 35.000 tại Đông Jerusalem, cao gấp đôi kỷ lục năm 2023 và tăng mạnh so với năm 2018 khi chỉ khoảng 11.500 căn được phê duyệt. EEAS cảnh báo điều này sẽ dẫn tới phân mảnh Bờ Tây, chia cắt khu vực này, cô lập Đông Jerusalem khỏi các vùng lãnh thổ Palestine còn lại, đồng thời tạo ra các khu vực bị bao vây và mắc kẹt, làm suy yếu nghiêm trọng triển vọng của một nhà nước Palestine độc lập.

Hành động yếu ớt của châu Âu và những biện pháp chưa đủ

Mặc dù những vi phạm của Israel được báo cáo rõ ràng, phản ứng của EU cho đến nay được xem là không tương xứng và chưa có sức răn đe mạnh mẽ. Trong năm 2026, EU đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với bốn tổ chức và ba cá nhân liên quan đến các khu định cư, bao gồm phong tỏa tài sản, cấm vận kinh tế và hạn chế đi lại cá nhân.

Advertisement300 × 250

Các bộ trưởng ngoại giao EU cũng đã thảo luận các biện pháp siết chặt hơn về thương mại với các khu định cư, từ cấm nhập khẩu toàn phần hoặc một phần đến kiểm soát xuất khẩu và áp thuế.

Tại cấp quốc gia, Ireland đã ban hành luật cấm nhập khẩu hàng hóa từ các khu định cư vào tháng 7 năm 2026, trong khi Bỉ và Hà Lan cũng triển khai các biện pháp tương tự nhằm kiểm soát và hạn chế thương mại với các khu định cư. Tuy nhiên, các chính sách này vẫn được cho là mang tính quản lý nhiều hơn là bảo vệ quyền của người Palestine hay duy trì cam kết giải pháp hai nhà nước của châu Âu.

Tiềm năng và thách thức trong mối quan hệ EU-Israel

Điều đáng lưu ý, các hiệp định liên kết giữa EU và Israel cung cấp nhiều đặc quyền về thương mại, kinh tế và khoa học, với điều khoản yêu cầu tôn trọng nhân quyền và nguyên tắc dân chủ là yếu tố cốt lõi. EU hoàn toàn có khả năng áp đặt các biện pháp nghiêm ngặt hơn, như cấm thương mại chung với các khu định cư, trừng phạt các tổ chức tài trợ và bảo vệ các khu định cư nhỏ lẻ, hay ngăn các công ty liên quan tiếp cận thị trường và nguồn tài chính EU.

Sự phản kháng từ cộng đồng châu Âu cũng tăng cao với hơn 50.000 cuộc biểu tình và hoạt động diễn ra tại hơn 25 nước châu Âu và khoảng 800 thành phố từ khi chiến tranh tại Gaza bùng phát. Sáng kiến Công Dân Châu Âu (ECI) kêu gọi đình chỉ hoàn toàn hiệp định liên kết EU-Israel đã thu hút khoảng 1,3 triệu chữ ký, thể hiện sự thay đổi rõ rệt trong dư luận công chúng châu Âu.

Vai trò của cộng đồng và chính trị Palestine

Bên cạnh áp lực quốc tế, các nhà lãnh đạo Palestine cũng đứng trước yêu cầu phải cải tổ nội bộ, thực hiện chiến lược bao gồm kháng cự kết hợp với các hoạt động chính trị, pháp lý và ngoại giao để tận dụng sự thay đổi trong công luận châu Âu. Các cộng đồng người Palestine tại châu Âu, với ước tính khoảng 800.000 người, có tiềm năng tổ chức các cuộc bầu cử để thành lập cơ quan đại diện hiệu quả, tạo áp lực trên chính trường quốc tế.

Việc đối mặt với một dự án sáp nhập quy mô lớn của Israel đòi hỏi một lãnh đạo Palestine đoàn kết, có khả năng huy động và sử dụng các biến chuyển quốc tế để phục vụ mục tiêu giải phóng, trở về và tự quyết của họ. Nội bộ đoàn kết cũng là yếu tố then chốt để chuyển hóa các báo cáo, luật pháp và dư luận quốc tế thành các bước tiến chính trị cụ thể.

Vấn đề này không chỉ là trách nhiệm của EU hay các quốc gia châu Âu mà còn phụ thuộc vào sự đổi mới và phối hợp trong chính trị Palestine nhằm nâng cao hiệu quả trong cuộc chiến đòi lại quyền lợi và công bằng cho người Palestine.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Việc xây dựng khu định cư bất hợp pháp của Israel đe dọa trực tiếp giải pháp hai nhà nước.
  • Báo cáo EEAS năm 2025 chỉ rõ dự án tích hợp của Israel gồm xây dựng, hợp pháp hóa khu định cư và bạo lực cư dân định cư.
  • EU đã áp đặt các biện pháp trừng phạt nhưng chưa đủ mạnh để ngăn chặn hoạt động định cư.
  • Các quốc gia như Ireland, Bỉ và Hà Lan đã có hành động cấm nhập khẩu hàng hóa từ khu định cư.
  • Cộng đồng người Palestine ở châu Âu có thể tổ chức các cuộc bầu cử để tạo áp lực quốc tế hiệu quả hơn.

Đăng ký bản tin QMVN