Khủng hoảng ngay ngày khai mạc
Quốc hội trở lại sau kỳ nghỉ hè khi khoảng 456.000 người gửi tiết kiệm vẫn chờ số tiền mắc kẹt trong các quỹ bị đóng băng. Các nghị sĩ dự kiến nêu vấn đề thanh toán qua các kiến nghị tại quốc hội, và lãnh đạo các đảng nhiều khả năng sẽ đề cập khi các cuộc họp nhóm nghị sĩ hằng tuần vào thứ Ba và thứ Tư được nối lại.
Ngay ngày đầu, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Fatih Karahan sẽ báo cáo trước Ủy ban Kế hoạch và Ngân sách về diễn biến toàn cầu, kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ, lạm phát và chính sách tiền tệ, đồng thời dự kiến bàn về tác động có thể có của biến động thị trường quỹ đối với chính sách tiền tệ. Chính phủ đối mặt phép thử kép: khôi phục niềm tin của nhà đầu tư và chứng minh rằng việc giám sát một thị trường tăng trưởng nhanh có thể được sửa chữa.
Cơn tháo chạy diễn ra thế nào
Rắc rối lộ diện ngày 16/9, khi Tera Portföy thông báo quỹ cổ phiếu và một quỹ thị trường tiền tệ của mình mất khả năng chi trả yêu cầu rút vốn. Hôm sau, Ủy ban Thị trường Vốn (SPK) đình chỉ giao dịch trên nền tảng quỹ quốc gia đối với các quỹ của Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1 Capital, Pardus và Bulls, đồng thời ra lệnh thanh lý 130 quỹ, sau tăng lên 131.
Nhà đầu tư đã rút tới 1 tỷ USD khỏi các quỹ Thổ Nhĩ Kỳ chỉ trong một ngày, và chỉ số chứng khoán chính giảm gần 6%. Bộ trưởng Tài chính và Ngân khố Mehmet Şimşek cho biết các quỹ bị ảnh hưởng chiếm khoảng 10% tài sản quỹ và mô tả đây là vấn đề tín dụng, thanh khoản giới hạn ở một số ít công ty quản lý.
“Không có rủi ro hệ thống lan rộng.” — Mehmet Şimşek
Giới phân tích cho rằng các quỹ hứa hẹn thanh khoản hằng ngày trong khi nắm giữ lượng lớn cổ phiếu ít giao dịch, mà giá không thể hiện thực hóa khi nhà đầu tư rút tiền ồ ạt. Công tố viên đang điều tra cáo buộc thao túng thị trường, và sáu nghi phạm, trong đó có Chủ tịch Tera Portföy, đã bị đưa ra tòa ở Istanbul. Với nhà đầu tư, cú sốc càng lớn vì các sản phẩm này được cơ quan quản lý cấp phép. Doanh nhân Istanbul Latif Ersoy, người có khoảng 300.000 lira trong ba quỹ của Pusula, nói lên nỗi bức xúc chung.
“Tất cả đều là những quỹ được cơ quan quản lý phê duyệt.” — Latif Ersoy
Hoàn trả và những rào chắn mới
Nhà chức trách đã bắt đầu vạch lộ trình hoàn tiền cho nhà đầu tư:
- Thanh toán tạm ứng tới 1 triệu lira, khoảng 20.400 USD, cho mỗi nhà đầu tư ở mỗi quỹ do Tera, Pusula, Atlas và Hedef điều hành, bắt đầu từ các quỹ thị trường tiền tệ và được khấu trừ vào khoản chi trả thanh lý cuối cùng.
- Với các quỹ của A1 Capital, Bulls và Pardus, việc thanh lý bắt đầu từ quỹ thị trường tiền tệ rồi lần lượt theo số lượng nhà đầu tư, trong thời hạn tối đa sáu tháng.
- Các tài khoản hoàn trả tự nguyện được mở thay mặt Quỹ Bảo hiểm Tiền gửi Tiết kiệm cho những ai muốn trả lại lợi nhuận quá mức thu được từ việc bán cổ phiếu trước lệnh thanh lý.
Để ngăn tái diễn, giới chức AKP đang cân nhắc giới hạn tổng tỷ lệ nắm giữ một cổ phiếu của các quỹ do cùng một công ty quản lý, ngưỡng tối thiểu gắn với các bài kiểm tra sức chịu đựng và cơ chế cảnh báo sớm. Những biện pháp này nhắm vào sự tập trung rủi ro và độ vênh thanh khoản vốn là gốc rễ của cuộc khủng hoảng.
Hội Trăng lưỡi liềm đỏ và cho thuê lưu trú cũng lên bàn
Đại hội đồng trước tiên sẽ thảo luận dự luật quy định nhiệm vụ, quyền hạn, quyền lợi và miễn trừ của Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Thổ Nhĩ Kỳ. Dự luật sẽ giao cho tổ chức này trách nhiệm duy nhất trong việc tiếp nhận và sử dụng viện trợ tiền mặt và hiện vật mà Liên đoàn Quốc tế các Hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ, Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế và các hội quốc gia khác gửi tới Thổ Nhĩ Kỳ.
Một ủy ban quốc hội cũng xem xét quy định với các nền tảng lưu trú trực tuyến nước ngoài như Airbnb và Booking.com. Các nền tảng sẽ phải xin giấy phép của Bộ Văn hóa và Du lịch, những đơn vị đang hoạt động có ba tháng để nộp hồ sơ, và phải đóng góp 0,075% trên cơ sở tính thuế dịch vụ số cho Cơ quan Xúc tiến và Phát triển Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ. Luật có thể mở đường cho Booking.com nối lại dịch vụ đặt phòng nội địa từ trong nước, bị hạn chế từ năm 2017.
















