Câu hỏi lâu nay về hiện tượng tăng cân trở lại
Từ lâu, giới nghiên cứu đã trăn trở trước một thực tế quen thuộc: những người ăn kiêng hoặc dùng thuốc giảm cân thường lấy lại cân nặng khá nhanh sau khi dừng lại. Khi các loại thuốc giảm cân ngày càng phổ biến, việc hiểu vì sao hiệu quả của chúng có thể mất đi nhanh chóng sau khi ngừng thuốc trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
“Nếu chúng ta hiểu được trí nhớ đó đến từ đâu, có lẽ một ngày nào đó chúng ta sẽ có cách để ngăn chặn nó.” — Seth Field
Theo nhóm tác giả, ngoài việc giảm cân, điều trị béo phì có thể đòi hỏi phải xử lý một dạng “trí nhớ sinh học” trong tế bào. Ý tưởng tế bào mang “ký ức” về béo phì không mới; các nhà khoa học đang tìm hiểu cơ chế thông qua di truyền biểu sinh, tức cách các yếu tố bên ngoài làm thay đổi những dấu hiệu hóa học có thể bật hoặc tắt gene.
Asprosin: khi “cơn đói bị kẹt ở chế độ bật”
Nghiên cứu tháng Chín tập trung vào những thay đổi biểu sinh ảnh hưởng đến việc sản xuất asprosin, một hormone kích thích sự thèm ăn. Những phát hiện chính của nhóm nghiên cứu gồm:
- Chuột bị cho tăng cân có mức asprosin cao, và mức này vẫn duy trì ngay cả sau khi chúng đã giảm cân.
- Chất truyền tin TGF-β1, liên quan đến tình trạng viêm và tăng cao khi béo phì, kích thích sản xuất asprosin.
- Dù TGF-β1 thường phân hủy chỉ trong vài phút, tác động kích thích thèm ăn của nó có thể kéo dài lâu hơn rất nhiều.
- Chuột được ăn chế độ nhiều chất béo vẫn giữ mức asprosin cao sau khi đã giảm cân.
Phó giáo sư Atul Chopra, đồng tác giả nghiên cứu, mô tả trạng thái của những con chuột này một cách hình ảnh: cơn đói của chúng như bị “kẹt ở chế độ bật”.
Một phát hiện tình cờ trong lồng ấp
Bước ngoặt của nghiên cứu đến từ một sự cố nhỏ. Một sinh viên trong phòng thí nghiệm của ông Chopra đã vô tình để quên các tế bào mỡ từng được xử lý bằng TGF-β1 trong lồng ấp. Hai tuần sau, những tế bào này vẫn có mức asprosin cao. Khi tiêm TGF-β1 vào chuột, các nhà khoa học cũng ghi nhận mức asprosin tăng kéo dài nhiều tuần sau đó.
“Con chuột này có trí nhớ về tình trạng béo phì trước đây. Nó như muốn nói: ‘Tôi từng béo phì. Giờ tôi không còn béo phì nữa, nhưng tôi muốn quay lại cân nặng đó’.” — Atul Chopra
Theo ông Chopra, vai trò của TGF-β1 có thể trở thành mục tiêu cho việc phát triển thuốc và nghiên cứu sâu hơn trên người. Câu hỏi tiếp theo là liệu những người đã giảm nhiều cân có mức asprosin trong máu “kẹt ở chế độ bật” như ở chuột hay không, và liệu có thể “xóa” trí nhớ ấy của tế bào.
Thận trọng trước khi áp dụng cho con người
Các chuyên gia lưu ý bằng chứng hiện mới dựa trên chuột và chưa chứng minh được cơ chế giải thích việc tăng cân trở lại ở người. Giáo sư danh dự Claude Bouchard của Đại học bang Louisiana, người có nhiều năm nghiên cứu về di truyền và béo phì, đánh giá cao công trình nhưng cho rằng hàng trăm đặc điểm di truyền đã được liên hệ với nguy cơ béo phì.
“Trong hầu hết các trường hợp, chính tổ hợp của những đặc điểm di truyền đó mới quyết định nguy cơ của bạn.” — Claude Bouchard
Dẫu vậy, thông điệp quan trọng nhất mà ông Chopra muốn gửi tới bệnh nhân và bác sĩ là: kiểm soát béo phì không chỉ là vấn đề ý chí hay hành vi cá nhân. Hiểu được những gì diễn ra bên trong tế bào có thể giúp xóa bỏ định kiến và mở ra những hướng điều trị nhân văn hơn.

















