Bản đồ chính trị đổi màu chỉ sau một đêm
Khi những lá phiếu cuối cùng được kiểm, Đảng Dân chủ đã giành quyền kiểm soát Hạ viện nhờ lật hơn hai chục ghế từ tay Đảng Cộng hòa ở các bang như Kentucky, New Jersey và North Carolina. Ở Thượng viện, nơi phe Cộng hòa từng nắm 53 ghế, đảng đối lập chỉ cần thêm bốn ghế để giành đa số, nhưng rốt cuộc đã lật tới bảy ghế. Làn sóng xanh còn lan xuống chính quyền các bang, với hàng loạt chiếc ghế thống đốc đổi chủ.
Đây là một trong những kết quả giữa nhiệm kỳ chênh lệch nhất trong lịch sử hiện đại nước Mỹ, đồng thời khép lại chu kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ tốn kém nhất từng được ghi nhận. Thủ lĩnh phe thiểu số tại Hạ viện Hakeem Jeffries giờ đứng trước cơ hội trở thành Chủ tịch Hạ viện người da màu đầu tiên, còn cựu Tổng thống Barack Obama gọi đây là một đêm lớn của Đảng Dân chủ.
*“Đây là một sự thay đổi mang tính địa chấn ở Washington.” — Rachel Maddow*
Bảy gương mặt làm nên chiến thắng ở Thượng viện
Mỗi ghế Thượng viện được lật là một câu chuyện riêng, nhưng chúng cùng vẽ nên bức tranh về sự rạn vỡ của “bức tường đỏ”:
- Roy Cooper, cựu Thống đốc North Carolina, đưa Đảng Dân chủ trở lại ghế Thượng viện của bang lần đầu tiên kể từ năm 2008.
- Annie Andrews, bác sĩ nhi khoa, giành chiến thắng bất ngờ tại South Carolina.
- Sherrod Brown trở lại Thượng viện với chiến thắng ở Ohio.
- Adam Hamilton, mục sư sáng lập hội thánh Giám lý lớn nhất nước Mỹ, đánh bại Thượng nghị sĩ Roger Marshall và trở thành đảng viên Dân chủ đầu tiên của Kansas vào Thượng viện kể từ năm 1932.
- Troy Jackson hạ Thượng nghị sĩ kỳ cựu Susan Collins tại Maine.
- James Talarico đánh bại Ken Paxton, ứng viên được ông Trump hậu thuẫn, tại Texas.
- Josh Turek giành ghế bỏ trống tại Iowa trước Hạ nghị sĩ Ashley Hinson.
Cũng trong đêm bầu cử, Abdul El-Sayed thắng cử tại Michigan và trở thành người Hồi giáo đầu tiên được bầu vào Thượng viện, một trong nhiều dấu mốc lịch sử của cả hai đảng.
Vì sao cử tri quay lưng
Theo Reuters, làn sóng xanh phản ánh nỗi thất vọng sâu sắc của cử tri trước cách ông Trump điều hành kinh tế và quyết định phát động cuộc chiến với Iran, khiến giá xăng tăng mạnh. Khảo sát của CBS News cho thấy 89% cử tri coi chi phí sinh hoạt là yếu tố quan trọng hoặc then chốt, trong khi mức tín nhiệm dành cho ông Trump chỉ còn 38%, mức thấp hiếm thấy đối với một tổng thống vào thời điểm giữa nhiệm kỳ.
Theo Fox News, bốn nhóm cử tri then chốt gồm người trẻ, cử tri độc lập, cử tri nông thôn và cử tri gốc Latinh đã rời bỏ Đảng Cộng hòa với số lượng lớn, vì cuộc chiến Iran, thuế quan và lạm phát. Ngay cả Thống đốc Florida Ron DeSantis cũng thừa nhận cuộc chiến đã gây phản tác dụng với đảng. Phó Tổng thống JD Vance thì nói thẳng:
*“Lý do chúng ta thua chính là cuộc chiến.” — JD Vance*
Ông Trump: chấp nhận kết quả nhưng giơ cao quyền phủ quyết
Khác với lần thất bại năm 2020, ông Trump tuyên bố sẵn sàng chấp nhận kết quả và hợp tác với phe Dân chủ, cho rằng hai bên có thể tìm tiếng nói chung trong một số vấn đề như trần nợ công. Ông thừa nhận cuộc chiến Iran đã góp phần vào thất bại, nhưng vẫn khẳng định người dân hiểu tầm quan trọng của điều ông đã làm, và nói rằng nếu được chọn lại, ông vẫn sẽ hành động như vậy. Ông lý giải thất bại một phần vì bản thân không có tên trên lá phiếu.
*“Họ có thể gửi sang 50 dự luật tuyệt vời mà họ hào hứng, và tôi sẽ gửi trả lại với một con dấu đẹp: ‘phủ quyết’.” — Donald Trump*
Thông điệp ấy được nhấn mạnh bằng hình ảnh chiếc mũ đỏ in chữ “VETO” (phủ quyết) mà ông đăng trên Truth Social. Trên thực tế, Quốc hội có thể vượt qua quyền phủ quyết của tổng thống, nhưng cần tới hai phần ba số phiếu ở mỗi viện, một ngưỡng mà phe Dân chủ dù thắng lớn vẫn còn cách khá xa.
Hai năm tới: đối đầu hay thỏa hiệp
Với đa số ở cả hai viện, Đảng Dân chủ có thể chặn chương trình lập pháp của Nhà Trắng, mở các cuộc điều tra và chất vấn những người được tổng thống đề cử. Ngược lại, ông Trump được dự báo sẽ dựa nhiều hơn vào các sắc lệnh hành pháp để theo đuổi chính sách về nhập cư, thuế quan và chi tiêu liên bang.
Thị trường chứng khoán tăng điểm sau kết quả, phản ánh kỳ vọng vào một chính quyền bị kiềm chế nhiều hơn. Nhưng câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: liệu Washington sẽ bước vào giai đoạn bế tắc kéo dài, hay hai bên đủ tỉnh táo để tìm điểm chung trước những vấn đề cử tri quan tâm nhất là giá cả, việc làm và hòa bình.
