Iran và Israel: cơ hội hòa bình hay nguy cơ leo thang
Hiện chưa rõ việc mất quyền kiểm soát Quốc hội sẽ định hình cuộc xung đột kéo dài tám tháng với Iran ra sao. Cử tri Mỹ đã thể hiện rõ sự mệt mỏi với cuộc chiến bị cho là đẩy giá nhiên liệu tăng mạnh. Theo hai nguồn tin am hiểu suy nghĩ của các chính phủ vùng Vịnh, ông Trump nay có nhiều lý do hơn bao giờ hết để tìm kiếm hòa bình, và một cuộc tấn công tổng lực mới nhằm vào Iran trở nên ít khả năng hơn. Tuy nhiên, thất bại bầu cử của ông cũng có thể khiến Tehran thêm tự tin.
*“Nếu Tehran nhận ra rằng ông Trump cần một thỏa thuận, nhưng không phải bất kỳ thỏa thuận nào, một cơ hội thực sự để chấm dứt chiến tranh có thể xuất hiện.” — Ebtesam al-Ketbi*
Nhà nghiên cứu của Trung tâm Chính sách Emirates cũng cảnh báo nếu Iran coi kết quả bầu cử là dấu hiệu suy yếu, điều đó có thể dẫn tới một đợt leo thang quân sự mới. Với Israel, một Quốc hội do phe Dân chủ kiểm soát có thể tăng cường giám sát các chiến dịch tại Iran, Gaza và Lebanon, đe dọa nguồn viện trợ quân sự và các thương vụ vũ khí lâu nay. Sau cuộc bầu cử bất phân thắng bại ngày 27/10, các đối thủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu lập tức chỉ trích ông để mất sự ủng hộ lưỡng đảng của Mỹ.
Giá nhiên liệu: thị trường đặt cược vào hòa bình
Cuộc chiến Iran đã bóp nghẹt nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng từ vùng Vịnh, đẩy giá dầu và giá xăng tại các trạm bơm trên toàn thế giới tăng vọt. Sau bầu cử, thị trường năng lượng đặt cược rằng kết quả sẽ tiếp thêm sức sống cho các cuộc đàm phán hòa bình Mỹ – Iran. Giá dầu giảm phiên thứ ba liên tiếp, dù lượng tồn kho eo hẹp đã ngăn một đợt bán tháo lớn hơn.
Theo nhà phân tích Ole Hansen của Saxo Bank, thị trường ngày càng tin rằng ông Trump muốn khép lại cuộc chiến ở Trung Đông. Ngay trước bầu cử, ông còn tuyên bố Mỹ sẽ chấm dứt khoản tài trợ 4 tỷ USD mỗi năm cho Israel sau năm nay, một tín hiệu mà giới đầu tư diễn giải là bước lùi khỏi xung đột.
Ukraine: hy vọng mới nhưng không kịp mùa đông
Ông Trump phần lớn đã ngừng viện trợ tài chính và quân sự trực tiếp cho Ukraine, bất chấp sự ủng hộ rộng rãi của nghị sĩ cả hai đảng. Ông cũng khiến nhiều nghị sĩ, kể cả phe Cộng hòa, phật ý khi dỡ bỏ trừng phạt với dầu diesel Nga và miễn trừ trừng phạt năng lượng Nga chỉ vài tuần sau khi ký thành luật. Với Quốc hội trong tay, phe Dân chủ có một số công cụ:
- Đề xuất gói viện trợ mới cho Ukraine, có thể vượt qua quyền phủ quyết nếu đạt hai phần ba số phiếu với sự ủng hộ của phe Cộng hòa.
- Thúc đẩy dự luật lưỡng đảng của Hạ nghị sĩ Gregory Meeks nhằm ngăn kế hoạch đưa dầu diesel Nga trở lại thị trường toàn cầu.
- Tăng cường giám sát lập trường của chính quyền trong các cuộc đàm phán hòa bình ba bên với Nga.
Tuy nhiên, viện trợ khó đến nhanh và không giải quyết được nhu cầu cấp bách nhất của Kyiv: tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn Patriot để bảo vệ hạ tầng năng lượng và các thành phố trong mùa đông.
Điện Kremlin bày tỏ hy vọng kết quả bầu cử sẽ không ảnh hưởng tới điều họ gọi là “nỗ lực kiến tạo hòa bình” của ông Trump.
Thương mại: cán cân đàm phán thay đổi
Theo giới phân tích, kết quả bầu cử có thể khiến một số nước châu Á chậm thực hiện các cam kết đầu tư đưa ra để tránh thuế quan, đồng thời giúp Trung Quốc có lợi thế tâm lý trong đàm phán thương mại. Dù vậy, chuyên gia Chim Lee của Economist Intelligence Unit nhận định quan hệ kinh tế Mỹ – Trung nhiều khả năng vẫn duy trì trạng thái “ổn định mong manh”. Với Ấn Độ, quốc gia đang chật vật bảo vệ nông dân trong đàm phán, đây có thể là tin vui.
*“Sau thất bại giữa nhiệm kỳ, khả năng áp thuế tùy tiện của Tổng thống Trump chắc chắn sẽ bị thách thức. Đến một lúc nào đó, ông cần Quốc hội phê chuẩn các biện pháp thương mại, và ở mức độ đó, ông đã bị suy yếu.” — Anup Wadhawan*
Hiến pháp trao cho Quốc hội quyền điều tiết thương mại và định thuế nhập khẩu, nhưng ông Trump đã tận dụng các đạo luật về an ninh quốc gia và thương mại không công bằng để áp thuế; mọi nỗ lực hạn chế quyền này của phe Dân chủ đều có thể vấp phải phủ quyết. Câu hỏi khác là liệu ông có thực hiện lời đe dọa áp thuế 100% với các nước châu Âu đánh thuế dịch vụ số, hay khoản vay 3 tỷ euro của Ngân hàng Đầu tư châu Âu cho Airbus có phá vỡ thỏa ước đình chiến thương mại xuyên Đại Tây Dương từ năm 2025.
AI và công nghệ: cổ phiếu chip châu Á chao đảo
Thăm dò khi rời phòng phiếu cho thấy nhiều cử tri Mỹ lo ngại về tốc độ xây dựng ồ ạt các trung tâm dữ liệu AI, khiến cổ phiếu các nhà sản xuất chip lớn của châu Á như TSMC, Samsung Electronics, SK Hynix và Kioxia đồng loạt giảm. Trong phiên trước giờ mở cửa tại Mỹ, cổ phiếu các nhà vận hành trung tâm dữ liệu như Applied Digital, TeraWulf, Core Scientific và Iren cũng đi xuống.
Theo ông Jake Dollarhide, CEO của Longbow Asset Management, việc Đảng Dân chủ nắm trọn Quốc hội có thể gây áp lực lên ngành công nghệ, kéo theo các quy định chặt chẽ hơn với mọi thứ liên quan tới AI và làm chậm lại những con số tăng trưởng “miền Tây hoang dã” mà thị trường đã quen coi là điều hiển nhiên.
