Dự án nhà máy lọc dầu mới tại Pilbara và phản ứng từ giới chuyên gia
Chính phủ liên bang Úc và chính quyền bang Tây Úc vừa công bố khoản kinh phí 4 triệu USD cho giai đoạn đầu nghiên cứu khả thi xây dựng nhà máy lọc dầu mới ở khu vực Pilbara. Dù bước đầu có vẻ tích cực trong việc đảm bảo nguồn cung nhiên liệu, nhiều chuyên gia về chính sách khí hậu tại Australia nhận định đây là đầu tư không phù hợp khi đặt trong bối cảnh chuyển đổi sang năng lượng sạch đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu.
Greg Bourne, cố vấn tại Climate Council và từng là Chủ tịch BP khu vực Australia, nhấn mạnh về tính kinh tế lâu dài của dự án. Ông cho rằng để nhà máy lọc dầu có hiệu quả thương mại, phải đảm bảo lợi nhuận trong khoảng 20-30 năm tới. Song, với xu hướng tăng cường năng lượng tái tạo tại Australia và thế giới, nhu cầu về dầu khí sẽ giảm dần trong thập kỷ tới và có thể ảnh hưởng đến tính khả thi của dự án này trong vòng 20 năm.
Ý kiến chuyên gia về tác động đối với chuyển đổi năng lượng và an ninh nhiên liệu
Giáo sư Frank Jotzo, Giám đốc Trung tâm Chính sách Khí hậu và Năng lượng tại Đại học Quốc gia Australia, phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh Năng lượng Sạch ở Sydney rằng việc đầu tư vào nhà máy lọc dầu sẽ gửi tín hiệu ngược lại với xu hướng chuyển đổi năng lượng sạch. Ông cảnh báo nhà máy mới có thể cần trợ cấp từ chính phủ để cạnh tranh với các nhà máy lọc dầu quy mô lớn, hiệu quả tại Singapore và khu vực Đông Nam Á.
Jotzo cho rằng tương lai của nhiên liệu lỏng tại Australia nên dựa trên điện tái tạo thay vì tiếp tục phụ thuộc vào dầu thô trong nước có nguồn cung hạn chế. Ông khuyến nghị nếu chính phủ dự định hỗ trợ tài chính thì nên tập trung vào các công nghệ sản xuất nhiên liệu không phát thải, không nên đầu tư vào công nghệ già cỗi có thể còn tồn tại trong 50 năm tới.
Thách thức về nguồn cung dầu thô và hiệu quả kinh tế của nhà máy mới
Báo cáo tài nguyên hàng hóa năm 2025 của Geoscience Australia cho thấy sản lượng dầu thô nội địa đang giảm nhanh và dự kiến sẽ kết thúc trong vòng 7 năm tới nếu không có nguồn dầu mới được phát hiện. Baethan Mullen, Giám đốc điều hành Viện nghiên cứu Superpower, lưu ý điều này đồng nghĩa với việc nhà máy lọc dầu mới sẽ phải chủ yếu xử lý dầu nhập khẩu, không cải thiện đáng kể năng lực chủ quyền nhiên liệu của Australia.
Mullen giải thích một phần xăng tại Australia được chế biến từ condensate – một loại dầu phụ sinh từ khai thác khí – tuy nhiên condensate không thường dùng để sản xuất diesel. Diesel lại là sản phẩm quan trọng phục vụ lĩnh vực khai khoáng và nông nghiệp, đặc biệt tại Tây Úc. Do đó, nhà máy lọc dầu ở Tây Úc có thể vẫn phải nhập khẩu dầu thô để đáp ứng nhu cầu diesel, không làm tăng an ninh nhiên liệu như kỳ vọng.
Xét về xu hướng đóng cửa các nhà máy lọc dầu và phân tích thị trường
Trong hơn 20 năm qua, Australia đã đóng cửa 6 trên tổng số 8 nhà máy lọc dầu, phản ánh thách thức cạnh tranh của ngành trong thị trường toàn cầu khi quy mô sản xuất nhỏ khó sánh với các nhà máy lớn hơn tại châu Á. Như Giáo sư Jotzo và ông Mullen đánh giá, mô hình xây dựng lại cơ sở lọc dầu quy mô nhỏ tại Australia không khả thi về mặt kinh tế so với việc nhập khẩu nhiên liệu thành phẩm.
Phân tích từ Viện Superpower cho rằng đầu tư vào nhà máy lọc dầu mới khó có triển vọng thành công, bởi thị trường nhiên liệu quốc tế hiện đang chi phối và việc sử dụng nguồn dầu thô nội địa ngày càng giảm. Các chuyên gia đồng thuận ý rằng Australia cần hướng tới công nghệ và năng lượng bền vững hơn thay vì tái định hướng vào một ngành công nghiệp truyền thống đang suy giảm.
Nhìn chung, dự án nhà máy lọc dầu mới tại Pilbara càng thể hiện rõ sự căng thẳng giữa mục tiêu phát triển kinh tế năng lượng truyền thống và xu hướng chuyển đổi mạnh mẽ sang nguồn năng lượng sạch, bền vững trên phạm vi toàn cầu.








