Mỏ vàng đẫm máu và cỗ máy tài chính tự chủ của phiến quân
Bản báo cáo chi tiết từ The Sentry, tổ chức phi lợi nhuận chuyên theo dõi các mạng lưới tài chính phi pháp liên quan đến xung đột vũ trang, đã làm sáng tỏ cách thức lực lượng phiến quân ADF tự chủ hóa dòng tiền tác chiến. Bằng việc kiểm soát các mỏ vàng thủ công, nhóm vũ trang này đã biến nguồn tài nguyên thiên nhiên giàu có thành công cụ duy trì bạo lực tàn bạo.
ADF đã thích nghi với các áp lực quân sự và lệnh trừng phạt bằng cách tìm ra những phương thức tài trợ mới, đặc biệt là buôn bán vàng và tài nguyên bất hợp pháp.
Bà Justyna Gudzowska, Giám đốc điều hành của The Sentry, nhấn mạnh rằng các chính phủ phải lập tức thay đổi chiến lược, tập trung đánh trúng các đầu mối tài chính, thương nhân buôn lậu và những kẻ tiếp tay xuyên biên giới. Doanh thu khoáng sản khổng lồ đã giúp ADF duy trì sức sống mãnh liệt bất chấp các đợt càn quét quy mô lớn:
Cơ chế tạo dựng nguồn thu phi pháp của lực lượng vũ trang bao gồm:
Thu về từ 1 triệu đến 1,6 triệu USD mỗi năm từ việc chiếm đoạt và thu thuế tại các điểm khai thác vàng thủ công ở tỉnh Bắc Kivu.
Đa dạng hóa nguồn thu thông qua buôn bán hạt ca cao, tống tiền các thương lái địa phương và tổ chức bắt cóc đòi tiền chuộc.
Giảm thiểu sự phụ thuộc vào các kênh tài trợ trực tiếp từ trung ương Nhà nước Hồi giáo vốn bị phong tỏa bởi các lệnh trừng phạt quốc tế.
Thực tế đau lòng này chứng minh rằng nguồn tài nguyên quý giá của lục địa đen đang bị biến tướng thành nguồn dưỡng chất nuôi dưỡng những tội ác chống lại loài người.
Hành lang buôn lậu xuyên biên giới và mạng lưới cưỡng bức lao động
Để vận hành chuỗi cung ứng vàng lậu ra thị trường quốc tế, ADF đã thiết lập một hệ thống kiểm soát phức tạp kết hợp giữa sự tàn bạo của vũ lực và các ưu đãi kinh tế cục bộ. Những người thợ mỏ thủ công và dân thường tị nạn bị đẩy vào cảnh ngộ trở thành công cụ lao động nô lệ.
Phiến quân bắt cóc thợ mỏ để ép họ đào bới, vận chuyển và bán vàng cho chúng, trong khi một số người dân phải hợp tác để nhận tiền duy trì sự sống.
Theo lời khai của đại diện hợp tác xã địa phương, sau khi thâm nhập sâu vào các khu vực khai mỏ từ giữa năm 2024, nhóm phiến quân đã dựng căn cứ kiên cố ngay sát các bãi đào vàng.
Quá trình luân chuyển dòng vàng đẫm máu diễn ra vô cùng tinh vi qua các mắt xích xuyên quốc gia:
Tuyến đường thẩm lậu và chuỗi cung ứng ngầm được nhận diện gồm:
Thu gom vàng thô tại các trung tâm giao dịch hẻo lánh thuộc các tỉnh Bắc Kivu, Ituri và Tshopo.
Tuồn lậu quặng vàng qua các lối mòn biên giới hiểm trở sang các cơ sở tinh luyện tư nhân tại Uganda.
Hợp thức hóa nguồn gốc vàng tại các sàn giao dịch quốc tế trước khi đưa vào hệ thống trang sức và tiêu thụ toàn cầu.
Sự gắn kết hữu cơ giữa phiến quân khủng bố và giới con buôn bất chính đã tạo nên một bức tường thành kinh tế ngầm, vô hiệu hóa nhiều nỗ lực bình ổn truyền thống.
Sự phân tán chiến thuật và điểm mù trong nỗ lực gìn giữ hòa bình
Mặc dù các chiến dịch quân sự phối hợp giữa quân đội Congo và Uganda đã được phát động từ cuối năm 2021 nhằm quét sạch các căn cứ phiến quân, ADF vẫn chứng tỏ khả năng sinh tồn đáng kinh ngạc. Thay vì bị tiêu diệt, nhóm này chủ động phân tán lực lượng thành các đơn vị nhỏ cơ động cao.
Để triệt phá tận gốc hiểm họa khủng bố, cộng đồng quốc tế phải thẳng tay trừng trị giới tinh luyện vàng và các trung gian tài chính ngầm.
Sự chú ý của dư luận quốc tế và các cơ quan an ninh khu vực thời gian qua gần như bị hút trọn vào các diễn biến xung đột với lực lượng nổi dậy M23 (hiện gọi là FRN) được phương Tây cáo buộc do Rwanda hậu thuẫn. Sự lơ là này vô tình tạo khoảng trống an ninh cho ADF mở rộng địa bàn hoạt động.
Những giải pháp cấp bách được các chuyên gia kiến nghị để cắt đứt vòi bạch tuộc tài chính gồm:
Siết chặt truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng vàng tại các cơ sở luyện kim và cửa khẩu hải quan của Uganda.
Áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế thứ cấp nhắm thẳng vào các thương nhân và ngân hàng tiếp tay tiêu thụ vàng xung đột.
Phục hồi sinh kế hợp pháp và tăng cường bảo vệ an toàn cho các cộng đồng thợ mỏ thủ công tại Congo.
Chiến thắng quân sự trên thực địa sẽ chỉ là ảo ảnh nếu dòng tiền phi pháp từ những vỉa vàng đẫm máu vẫn tiếp tục chảy vào kho vũ khí của các phần tử cực đoan.
