Từ cổng trường đến câu hỏi của cả xã hội
Những cuộc tập hợp của học sinh trong mùa thu 2026 bắt đầu từ những điều rất cụ thể: phòng học xuống cấp, mái dột, thiếu nhân viên giảng dạy và nỗi lo về cơ hội sau khi tốt nghiệp. Theo Le Monde, các kiến nghị còn khác nhau giữa từng trường, từ tuyển giáo viên cho đến chất lượng bữa ăn. Chính sự gần gũi ấy khiến bất bình dễ lan rộng: khi trường học không bảo đảm điều kiện tối thiểu, lời hứa về cơ hội bình đẳng trở nên khó thuyết phục.
Các cuộc tuần hành sau đó giao thoa với phản đối giá sinh hoạt tăng và cách cảnh sát xử lý biểu tình. Nhà chức trách ghi nhận có tụ tập, thiệt hại vật chất và sự xuất hiện của những người gây rối ở một số nơi; người biểu tình lại nêu quan ngại về việc sử dụng vũ lực. Không thể đánh đồng mọi người xuống đường với các vụ bạo lực, cũng không thể bỏ qua quyền học tập của người không tham gia biểu tình.
Điều đáng chú ý không phải một khẩu hiệu có thể thay đổi ngân sách ngay lập tức, mà là học sinh đã kéo giáo dục trở lại trung tâm cuộc thảo luận quốc gia. AP ghi nhận phong trào đạt được một số nhượng bộ, song các nhượng bộ đó chưa giải quyết mọi yêu cầu. Với người trẻ, được ngồi vào bàn thảo luận chính sách có thể quan trọng không kém sự sửa chữa một tòa nhà.
Nghịch lý số đông của nền dân chủ già hóa
Năm 1968, thanh thiếu niên và thanh niên 13–24 tuổi chiếm khoảng 19% dân số Pháp lục địa, trong khi người từ 65 tuổi trở lên chiếm khoảng 13%, theo phép so sánh được AP nêu. Ngày nay tỷ lệ đảo chiều: nhóm cao tuổi chiếm khoảng 22%, còn nhóm tuổi 13–24 khoảng 14%.
Các nhóm tuổi này không phải cùng một tập hợp cử tri; nhiều học sinh chưa có quyền bỏ phiếu. Tuy vậy, sự thay đổi đã cho thấy sức nặng tương đối của từng thế hệ trong đời sống công cộng.
INSEE ước tính đến đầu 2026 Pháp có khoảng 69,1 triệu dân, trong đó 22,2% ít nhất 65 tuổi. Sự thay đổi đến từ tuổi thọ kéo dài và sinh ít hơn, không phải lỗi của thế hệ đi trước. Người lớn tuổi có những nhu cầu chính đáng về y tế, lương hưu và chăm sóc; người trẻ cần đầu tư dài hạn cho giáo dục, nhà ở và việc làm. Vấn đề là làm sao duy trì cân bằng khi ngân sách có giới hạn.
Một lá phiếu của người lớn tuổi không có giá trị hơn lá phiếu của người trẻ. Nhưng khi nhóm này đông hơn và tham gia bầu cử ổn định hơn, mối quan tâm của họ dễ trở thành ưu tiên chính trị. Vì thế, ngoài tranh luận về quyền bỏ phiếu, các thiết chế cần tạo kênh để học sinh và thanh niên tham gia xây dựng quyết định tác động trực tiếp đến cuộc sống của mình.
Tuổi 16 có nên được cầm lá phiếu?
Một số chính trị gia, trong đó có Jean-Luc Mélenchon, ủng hộ hạ tuổi bầu cử từ 18 xuống 16. Lập luận của họ là người trẻ phải chịu ảnh hưởng lâu dài từ nợ công, biến đổi khí hậu và điều kiện giáo dục nên cần được góp tiếng nói sớm hơn. Tuy nhiên, quyền bầu cử sớm tự nó không bảo đảm tỷ lệ tham gia tăng, nhất là khi công dân trẻ đang thiếu niềm tin vào đảng phái và các cơ quan đại diện.
Nhà nghiên cứu Luc Rouban của Sciences Po, được AP dẫn lời, hoài nghi mức sẵn sàng tham gia của nhiều người 16 tuổi. Quan điểm này nhắc đến vai trò của kiến thức công dân và thói quen chính trị, nhưng cũng có thể bị phản biện: học sinh đang tranh luận ngân sách, tổ chức tuần hành và đối thoại với nhà trường đã thể hiện năng lực chính trị đáng kể. Không nên mặc định tuổi trẻ đồng nghĩa với sự thờ ơ.
Một phương án có thể là kết hợp giáo dục công dân thực chất, hội đồng học sinh có tiếng nói về ngân sách trường, tham vấn giới trẻ trong quyết định địa phương và bảo đảm kênh đối thoại an toàn. Chúng không thay thế quyền bầu cử, nhưng giúp làm rõ một nguyên tắc: dân chủ không chỉ xuất hiện trong ngày bỏ phiếu, mà được rèn luyện qua các cuộc tranh luận có trách nhiệm.
Những con đường từ bất mãn đến thay đổi
Làn sóng thanh niên Pháp không tồn tại đơn độc. AP ghi nhận các phong trào do sinh viên dẫn dắt tại Serbia và sự tham gia của học sinh ở Albania, Nepal, Ấn Độ. Nhà hoạt động Greta Thunberg, xuất hiện tại một cuộc biểu tình ở ngoại ô Paris, nói các phong trào trẻ có khả năng truyền cảm hứng xuyên biên giới. Tuy nhiên, kết quả và hoàn cảnh chính trị mỗi quốc gia khác nhau, không nên suy diễn rằng mọi cuộc xuống đường đều dẫn đến thay đổi chính quyền.
Tại Pháp, mức nợ công cao và áp lực chi tiêu xã hội khiến tăng đầu tư trường học không thể được giải quyết chỉ bằng lời hứa. Chính phủ cần công bố những ưu tiên có thể đo lường: số vị trí giáo viên được lấp, tiến độ sửa trường, chuẩn an toàn, khả năng tiếp cận học tập. Phía người biểu tình cũng cần chuyển yêu cầu chung thành những đề xuất có thể kiểm chứng và theo dõi.
Lời cảnh báo sâu sắc nhất của thế hệ trẻ có lẽ là cảm giác tương lai được quyết định mà không có họ. Một xã hội không nhất thiết đồng ý với mọi yêu sách của người trẻ, nhưng cần giải thích minh bạch điều gì có thể làm, điều gì chưa thể và vì sao. Chỉ khi đối thoại liên tục, khoảng cách dân số mới không biến thành khoảng cách lòng tin.

















