Tuyên bố bất ngờ giữa ngày bầu cử
Trong cuộc phỏng vấn với Fox News ngày 3/11, ông Trump nói Mỹ sẽ ngừng cấp khoảng 4 tỷ USD mỗi năm cho Israel khi năm nay khép lại. Ông khẳng định Netanyahu đã thảo luận vấn đề này với mình từ nhiều tháng trước và cho rằng nền kinh tế Israel đã đủ mạnh để không cần tiếp tục nhận hỗ trợ theo cách cũ. Washington vẫn có thể giúp đỡ khi phát sinh nhu cầu an ninh đặc biệt, theo cách diễn giải của tổng thống.
Thời điểm phát biểu đặc biệt đáng chú ý. Khi người Mỹ bỏ phiếu lựa chọn thành phần Quốc hội, các ứng viên tranh luận gay gắt về chiến tranh, chi phí sinh hoạt và cách phân bổ tiền thuế. Ông Trump trực tiếp nhắc đến Abdul El-Sayed, ứng viên Đảng Dân chủ tại Michigan chỉ trích viện trợ quân sự vô điều kiện cho Israel. Vì vậy, tuyên bố có thể vừa báo hiệu thay đổi chính sách vừa phục vụ thông điệp tranh cử; hai mục đích ấy cần được phân biệt.
Thỏa thuận 3,8 tỷ USD và vai trò của Quốc hội
Theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, bản ghi nhớ song phương cho giai đoạn tài khóa 2019–2028 dự trù tổng cộng 38 tỷ USD: khoảng 3,3 tỷ USD hằng năm từ chương trình Tài trợ Quân sự Nước ngoài và 500 triệu USD cho các dự án phòng thủ tên lửa chung. Đây là khuôn khổ chính sách mười năm, không phải một tấm séc được chuyển tự động mà không qua quy trình ngân sách. Quốc hội vẫn phải thông qua các khoản chi liên quan.
Một báo cáo của cơ quan này tháng 6/2026 nhấn mạnh bản ghi nhớ không phải hiệp ước ràng buộc pháp lý và mức viện trợ cuối cùng phụ thuộc thẩm quyền phân bổ của nhà lập pháp. Điều đó không có nghĩa tổng thống có thể đơn phương bỏ qua các khoản đã được Quốc hội phê duyệt. Chưa có giải thích công khai về chương trình nào sẽ dừng, liệu các đơn hàng hiện hữu có bị ảnh hưởng, hay Washington sẽ thương lượng một lộ trình giảm dần thay vì cắt ngay.
Từ viện trợ sang mua bán vũ khí
Trong nhiều năm, cơ chế hỗ trợ cho phép Israel mua các hệ thống vũ khí Mỹ, đồng thời bảo đảm đơn hàng dài hạn cho doanh nghiệp quốc phòng tại Mỹ. Một phần ưu đãi đặc biệt còn cho phép Israel sử dụng kinh phí để phát triển công nghiệp quốc phòng nội địa; ngoại lệ này theo kế hoạch được thu hẹp và kết thúc vào năm 2028. Nếu chuyển từ viện trợ sang mua bằng ngân sách của Israel, thay đổi sẽ tác động cả kế hoạch tài khóa, thời hạn hợp đồng lẫn nguồn cung thiết bị.
Fox News dẫn lời ông Trump nói Israel vẫn có thể mua các loại vũ khí Mỹ cần thiết. Đây là điểm phân biệt quan trọng: chấm dứt tài trợ không nhất thiết đồng nghĩa chấm dứt hợp tác quân sự. Nhưng với một đồng minh đang phải tái tạo kho dự trữ sau những năm xung đột, việc tự thanh toán nhiều hơn có thể tạo áp lực ngân sách lớn và khơi lên tranh cãi về mức độ tự chủ chiến lược.
Phản ứng chính trị và những câu hỏi còn bỏ ngỏ
Tại Israel, những tiếng nói đối lập chỉ trích việc một thay đổi chiến lược lớn được công bố qua truyền thông Mỹ trong lúc nội bộ Israel đang đàm phán hình thành chính phủ. Theo El País, Gadi Eisenkot và Yair Golan đều cảnh báo về tác động đối với an ninh và tính minh bạch của lãnh đạo. Phía Netanyahu chưa công bố đầy đủ nội dung thỏa thuận mà tổng thống Mỹ nhắc đến tại thời điểm bài báo được tường thuật.
Ở Mỹ, bất đồng về chính sách Israel trải dài từ cánh tả Đảng Dân chủ đến một bộ phận cử tri bảo thủ muốn hạn chế chi tiêu ở nước ngoài. Tuy nhiên, số tiền cắt giảm, tốc độ thực hiện và cách xử lý cam kết cũ chỉ có thể xác định khi Nhà Trắng, Israel và Quốc hội đưa ra văn bản cụ thể. Tuyên bố lúc vận động bầu cử là một tín hiệu; một chính sách quốc phòng có hiệu lực phải vượt qua phép thử về pháp lý, ngân sách và thực thi.
