Làng Vườn Zehlendorf tại Berlin sắp được đề cử Di sản Thế giới UNESCO với tên gọi 'Làng Vẹt'

Tọa lạc ở phía Tây Nam thành phố Berlin, Làng Vườn Zehlendorf được biết đến với cái tên thân mật "Làng Vẹt" nhờ vào màu sắc rực rỡ trên các cửa sổ, cửa ra vào và mặt tiền nhà. Đây là nơi sinh sống của khoảng 4.000 người dân, nổi bật bởi các tòa nhà mang phong cách kiến trúc Bauhaus được kiến tạo từ năm 1926 đến 1932 bởi Hợp tác xã xây dựng nhà ở Gehag, một tổ chức vì lợi ích cộng đồng.

Khu dân cư được xây dựng dưới sự thiết kế của các kiến trúc sư Bruno Taut, Hugo Häring và Otto Rudolph Salvisberg, người đã vượt qua nhiều sự phản đối từ các nhóm bảo thủ để thực hiện tầm nhìn tạo ra nơi ở hiện đại, mở với không gian xanh hòa quyện, nhằm cung cấp nhà ở giá rẻ cho giới lao động phổ thông. Công trình gồm 1.100 căn hộ trong các tòa nhà chung cư và khoảng 800 căn nhà liền kề, đa dạng về kích thước và hình dáng, đặc trưng với mặt tiền sơn màu xanh, vàng, đỏ bordeaux và các khung cửa sổ ba màu sắc.

Làng Vườn Zehlendorf được tô điểm bằng màu sắc nổi bật khác biệt hoàn toàn với những khu nhà trọ xám xịt và sân sau u tối thường thấy trong những khu dân cư bình dân của thành phố. Thiết kế mở và sự chênh lệch trong sử dụng mái bằng so với mái chóp truyền thống đã gây ra những tranh cãi gay gắt gọi là "Cuộc chiến mái nhà Zehlendorf".

Điểm khác biệt còn thể hiện trong cách bố trí các con đường uốn lượn và các tòa nhà không gây cảm giác áp đảo dù có khối lượng xây dựng lớn như dãy nhà dài 450 mét tại Đại lộ Argentina. Các căn hộ được trang bị phòng để thức ăn và hệ thống thông gió nhiều chiều, giúp không khí lưu thông tốt, một bước tiến trong thời đại khi ấy.

Bắt đầu từ năm 1931, người dân Berlin có thể dễ dàng tiếp cận Làng Vườn Zehlendorf qua tuyến tàu điện ngầm mới đến Krumme Lanke với trạm "Onkel Toms Hütte" nổi tiếng có cả khu phố mua sắm phục vụ nhu cầu hàng ngày.

Ban đầu, nơi đây là chốn ăn ở của các công chức nhỏ, cảnh sát, thợ thủ công, công đoàn viên và các nghệ sĩ, nhân vật nổi tiếng như diễn viên Theo Lingen, nhà văn Johannes R. Becher và chính khách người SPD Julius Leber đã từng sống tại đây.

Tuy nhiên, vào khoảng năm 2000, công ty Gehag bị tư nhân hóa trong bối cảnh thành phố Berlin rơi vào khó khăn tài chính. Các nhà liền kề được bán cho cá nhân, nhiều cư dân trở thành chủ nhà. Những căn hộ còn lại sau đó thuộc về các quỹ đầu tư và cuối cùng là Tập đoàn Deutsche Wohnen, nay trực thuộc Vonovia.

Việc chuyển nhượng sang các nhà đầu tư tư nhân khiến cộng đồng cư dân lo ngại rằng lợi ích của họ khó được bảo vệ khi mô hình quản lý nhà ở hướng tới lợi nhuận. Bà Barbara von Boroviczeny, một cư dân lâu năm và thành viên của nhóm người thuê nhà, cho rằng điều này không phản ánh đúng tinh thần nguyên thủy của các kiến trúc sư như Bruno Taut.

Nhiều cư dân tự hào về lịch sử và môi trường sống của Làng Vườn Zehlendorf, nhưng cũng không khỏi băn khoăn về việc nếu khu vực này trở thành Di sản Thế giới UNESCO thì chi phí nhà ở, đặc biệt tiền thuê, có thể sẽ tăng lên. Đại diện Deutsche Wohnen nhấn mạnh rằng việc được công nhận di sản không có mối liên hệ trực tiếp với giá thuê nhà.

Bên cạnh đó, các chủ nhà hiện tại cũng đối mặt với nhiều quy định nghiêm ngặt về bảo tồn, từ việc lắp đặt rèm cửa đến việc cải tạo nhà ở đều có thể bị kiểm soát chặt chẽ, tạo ra những mâu thuẫn và bất an về tương lai quản lý di sản.

Làng Vườn Zehlendorf hiện là đề cử trong kỳ họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO diễn ra tại Busan, Hàn Quốc vào ngày 19/7/2026. Quyết định chính thức về việc công nhận dự kiến được đưa ra khoảng mười ngày sau đó. Trước đây, các khu dân cư hiện đại khác của Berlin như Hufeisensiedlung (Neukölln) hay Siedlung Weiße (Reinickendorf) đã từng được ghi vào danh sách Di sản Thế giới vào năm 2008.

Khu vực này sẽ là bổ sung quan trọng trong danh sách các di sản nổi bật của Berlin, bao gồm cả Đảo Bảo tàng và Cung điện cùng Khu vườn kiểu Phổ tại Berlin và Potsdam. Hiện tại, toàn thế giới có 1.248 di sản văn hóa và thiên nhiên thuộc 170 quốc gia được UNESCO công nhận, trong đó có 55 di sản tại Đức, từ các cung điện vương giả của vua Ludwig II tại Bavaria đến hệ thống quản lý nước Augsburg.

Bên cạnh Làng Vườn Zehlendorf, kỳ họp cũng sẽ xem xét 30 đề cử mới trên toàn cầu, như Nhà hát Amazonas tại Manaus, Nhà hát da Paz tại Belém ở Brazil hay bãi đáp của liên quân năm 1944 tại Normandy, Pháp.