Một bàn tròn và ba chương trình nghị sự
Sự kiện bên lề tuần lễ APEC tại Thâm Quyến đặt Donald Trump, Tập Cận Bình và Vladimir Putin cạnh nhau trong một bối cảnh hiếm gặp. Nhà Trắng muốn chứng minh các đối thủ chiến lược có thể trực tiếp trao đổi; Bắc Kinh được thể hiện vai trò chủ nhà có khả năng triệu tập đối thoại; còn Moscow giành lại sự hiện diện ngoại giao cấp cao bất chấp chiến tranh Ukraine. Đối với mỗi nhà lãnh đạo, giá trị biểu tượng của chiếc bàn tròn không hoàn toàn giống nhau.
Trong phần công khai, Tổng thống Trump nói đến nhu cầu giảm số lượng vũ khí hạt nhân và duy trì tiếp xúc dù có bất đồng. Tập Cận Bình đề cao ổn định giữa các nước lớn, còn Putin nhấn mạnh trách nhiệm chung đối với hòa bình. Những phát biểu ấy phát đi tín hiệu hạ nhiệt, nhưng không cho thấy ba bên đã thống nhất cách giải quyết các tranh chấp đang gây căng thẳng trên thực địa.
Kiểm soát hạt nhân: Đối thoại chưa phải hiệp ước
Tuyên bố chung nhất trí tiếp tục đối thoại để giảm rủi ro hạt nhân và ngăn chiến tranh hạt nhân. Đây là tín hiệu đáng ghi nhận trong thời điểm cơ chế kiểm soát vũ khí suy yếu, nhưng văn bản không nêu hạn mức đầu đạn, lịch trình đàm phán, phương pháp thanh sát hay một khuôn khổ pháp lý mới. Khác biệt giữa mục tiêu rộng và nghĩa vụ đo lường được chính là điểm nghẽn trung tâm của cuộc gặp.
New START, hiệp ước cuối cùng hạn chế các vũ khí hạt nhân chiến lược được triển khai của Mỹ và Nga, hết hạn ngày 5/2/2026. Trung Quốc trước đây không tham gia cơ chế song phương này và cho rằng kho vũ khí của mình nhỏ hơn đáng kể so với hai nước còn lại. Muốn hình thành một tiến trình ba bên, các bên phải xử lý câu hỏi khó: giảm từ mức nào, ai đi trước và làm thế nào bảo đảm mỗi nước tin rằng bên kia tuân thủ.
Ukraine: Hiện diện của Putin không đồng nghĩa hòa giải
Chiến tranh Ukraine vẫn phủ bóng lên nghị sự. Reuters dẫn lời trợ lý Điện Kremlin Yuri Ushakov cho biết Ukraine là trọng tâm trong cuộc gặp riêng giữa Trump và Putin.
Tuy nhiên, tuyên bố chung sau cuộc gặp ba bên không trình bày một cơ chế ngừng bắn hay các điều khoản hòa bình mới. Hình ảnh ba nguyên thủ cùng xuất hiện, vì thế, không thể được đọc như dấu hiệu rằng chiến sự đã đến gần hồi kết.
Đối với Kyiv và các đối tác châu Âu, vấn đề không chỉ là ai được mời đến bàn đàm phán mà là tiếng nói của quốc gia chịu chiến tranh có được bảo đảm hay không. Những cuộc trao đổi song phương, kể cả thảo luận về bảo đảm an ninh trong tương lai, vẫn phải vượt qua bất đồng về lãnh thổ, thực thi và tính bền vững của ngừng bắn. Một cuộc gặp mang tính lịch sử có thể mở cửa, nhưng không tự giải quyết được các nút thắt ấy.
Những chủ đề có tên trong tuyên bố và những khoảng trống
Ngoài hạt nhân, tuyên bố chung đề cập cải tổ Liên Hợp Quốc, nguồn cung dầu mỏ và cách đối xử với các quan chức nhà nước trước Tòa án Hình sự Quốc tế. Mỗi điểm chạm đến những lợi ích rất khác nhau: quản trị toàn cầu, giá năng lượng và tính trách nhiệm theo luật pháp quốc tế. Song các cam kết được diễn đạt ở mức nguyên tắc, chưa phải kế hoạch có mốc thời gian hay cơ chế giám sát.
Trí tuệ nhân tạo, một lĩnh vực Mỹ và Trung Quốc đang cạnh tranh quyết liệt, không nổi bật trong kết quả công khai. Đó là khoảng trống có ý nghĩa: công nghệ AI đã ảnh hưởng đến an ninh mạng, tình báo và khả năng ra quyết định quân sự, trong khi các quy tắc chung về sử dụng có trách nhiệm vẫn cần được phát triển. Không phải mọi vấn đề phải được giải quyết trong một hội nghị, nhưng thứ không được bàn sâu cũng cho thấy giới hạn ưu tiên chính trị.
Thước đo sau những cái bắt tay
Dư luận có thể đánh giá cuộc gặp bằng hình ảnh tiếp đón và ngôn từ thân thiện, còn giới ngoại giao phải nhìn vào kết quả có thể kiểm chứng: một lịch họp tiếp theo, nhóm công tác, đề xuất thanh sát, cơ chế liên lạc khẩn cấp hoặc bước tiến trong đàm phán Ukraine. Những điều đó chưa được công bố rõ ràng tại Thâm Quyến. Vì vậy, gọi sự kiện là đột phá hòa bình lúc này sẽ đi xa hơn những gì chứng cứ cho phép.
Tuy vậy, phủ nhận hoàn toàn giá trị của tiếp xúc trực tiếp cũng là cực đoan. Khi lòng tin suy giảm, một kênh liên lạc giữa các cường quốc có thể giảm nguy cơ hiểu lầm và tạo nền móng cho thỏa thuận tương lai. Vấn đề là phải biến khung cảnh ngoại giao thành hành động hữu hình, không để niềm hy vọng của công chúng bị thay thế bằng một chuỗi hình ảnh đẹp mà thiếu chuyển biến thực tế.
















