Con số còn nhỏ nhưng quỹ đạo đáng lo
Năm 2025, AI chiếm 0,18% lượng khí nhà kính toàn cầu do hoạt động của con người, theo nghiên cứu của Green IT, một tập thể chuyên gia Pháp chuyên đánh giá tác động môi trường của công nghệ. Mức này vẫn thấp so với 3,4% của toàn ngành kỹ thuật số và 3,5% của ngành hàng không.
Nhưng xu hướng rõ ràng đang đi lên: đến năm 2030, tỷ trọng của AI có thể đạt 1,1%. Các chuyên gia lưu ý con số này cần được nhìn nhận thận trọng vì dựa trên dự báo thị trường vốn nhiều bất định. AI thay đổi nhanh đến mức công nghệ, quy định hay cách sử dụng có thể biến chuyển lớn, nhất là nếu các “bầy” tác tử AI trở nên phổ biến.
Phương pháp đánh giá
Trong khi dự báo đến năm 2030 còn nhiều ẩn số, ước tính cho năm 2025 được xây dựng trên cơ sở vững chắc. Các chuyên gia mô hình hóa tác động của máy chủ trong trung tâm dữ liệu AI theo cách sau:
- Phân loại máy chủ thành ba nhóm: cấp thấp, tầm trung và cao cấp.
- Dựa trên thông số kỹ thuật của từng linh kiện, từ hệ thống truyền thông, chip nhớ, bộ xử lý đến bộ xử lý đồ họa, thường do Nvidia sản xuất.
- Đánh giá toàn bộ vòng đời máy chủ: thiết kế, sản xuất, sử dụng và thải bỏ.
Kết quả cho thấy giai đoạn sử dụng chiếm phần lớn dấu chân carbon, bởi khác với máy tính cá nhân, các máy chủ này gần như luôn vận hành ở công suất tối đa.
Riêng điện năng tiêu thụ tại trung tâm dữ liệu chiếm tới 92% tổng tác động môi trường của AI.
Điện năng và vị trí của các trung tâm dữ liệu
Để đưa ra ước tính, Green IT phân tích cơ cấu sản xuất điện tại các quốc gia có nhiều trung tâm dữ liệu, trong đó hơn một nửa đặt tại Mỹ và ít nhất 15% tại Trung Quốc, với tỷ trọng giữa nhiên liệu hóa thạch và năng lượng tái tạo ở mỗi nước.
Nghiên cứu cũng lưu ý hai yếu tố chưa được tính đến: nhu cầu điện cấp bách của các trung tâm dữ liệu mới có thể dẫn tới xây dựng thêm nhà máy điện khí hoặc than, khiến cơ cấu năng lượng xấu đi; ngược lại, một số trung tâm dữ liệu mua điện xanh trực tiếp từ các nhà máy mặt trời, gió hay thủy điện để cải thiện dấu chân carbon.
Không chỉ là khí thải
Ngoài khí nhà kính, các trung tâm dữ liệu còn góp phần làm cạn kiệt tài nguyên hóa thạch, phát tán bụi mịn vào khí quyển và gây phú dưỡng nước ngọt, hiện tượng dư thừa dinh dưỡng làm tảo phát triển mạnh, khiến hệ sinh thái thủy sinh ngạt thở và suy giảm đa dạng sinh học. AI làm gia tăng áp lực ở cả bốn lĩnh vực này, đẩy chúng tiến gần hơn tới giới hạn của hành tinh. Tuy nhiên, tác động của AI đối với nguồn nước ngọt tại địa phương lại khá nhỏ.
“Một số nghiên cứu thổi phồng mức tiêu thụ nước mà không so sánh với sự thiếu hụt thực tế mà con người và hệ sinh thái phải đối mặt. Với AI, vấn đề này thực ra ít nghiêm trọng hơn nhiều so với khí thải carbon hay hiện tượng phú dưỡng.” — Frédéric Bordage
Ông Bordage là người sáng lập Green IT. Theo ông, việc xác định đúng những tác động nghiêm trọng nhất sẽ giúp các chính sách tập trung vào điều thực sự quan trọng.
Đề xuất của Green IT
Nhóm chuyên gia kêu gọi trao quyền cho người dân bằng cách áp dụng nhãn AI tương tự nhãn thực phẩm biến đổi gen, để người dùng biết sản phẩm nào có sử dụng AI. Họ cũng khuyến khích cách tiếp cận AI chất lượng cao và có trách nhiệm, đồng thời đề xuất đánh thuế các trung tâm dữ liệu sử dụng năng lượng hóa thạch.
Những đề xuất này đặt ra câu hỏi cho các nhà hoạch định chính sách: làm sao để cuộc đua AI không trở thành gánh nặng mới cho mục tiêu khí hậu toàn cầu.

















