Một đợt bùng nổ nhập khẩu, hai kết quả trái chiều
Điểm đáng chú ý trong số liệu tháng 10 không phải chỉ là sức mua của Trung Quốc phục hồi, mà là mặt hàng nào thực sự được mua thêm. Theo thông tin hải quan Trung Quốc được truyền thông nhà nước công bố ngày 10/11, thương mại hàng hóa trong mười tháng đầu năm tăng 20% so với cùng kỳ, lên 44,81 nghìn tỷ nhân dân tệ. Số liệu một tháng cần được đọc cùng diễn biến giá và cơ cấu hàng hóa, vì giá trị nhập khẩu tăng không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp nước ngoài đều có thêm đơn hàng.
Phân tích của ING cho thấy nhập khẩu bán dẫn của Trung Quốc trong tháng 10 tăng 78,3% so với cùng kỳ. Sự bùng nổ liên quan đến nhu cầu điện toán, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo tạo thuận lợi cho những mắt xích sản xuất chip tại Đông Á. Đây không phải bằng chứng rằng toàn bộ nền công nghiệp châu Á đang mạnh lên như nhau: giá chip tăng và chu kỳ tích trữ hàng có thể khuếch đại kim ngạch trong ngắn hạn.
Lợi thế cũ của châu Âu đang bị thử thách
Trong nhiều thập niên, doanh nghiệp châu Âu xuất khẩu sang Trung Quốc xe hơi cao cấp, máy móc, thiết bị công nghiệp và hóa chất nhờ chất lượng cùng bí quyết kỹ thuật. Nhưng Trung Quốc hiện sản xuất được ngày càng nhiều hàng hóa có độ phức tạp cao, đặc biệt trong ô tô điện và thiết bị công nghiệp.
Ngân hàng Trung ương châu Âu nhận định trong một phân tích năm 2026 rằng cạnh tranh từ Trung Quốc và sự giảm phụ thuộc vào hàng nhập châu Âu cùng kéo giảm xuất khẩu EU; Đức chịu tác động đáng kể do tập trung vào máy móc và phương tiện vận tải.
Eurostat ghi nhận năm 2025 EU xuất khẩu sang Trung Quốc khoảng 199,6 tỷ euro, giảm 6,5%, trong khi nhập khẩu từ Trung Quốc khoảng 559,4 tỷ euro, tăng 6,4%. Chênh lệch tạo thâm hụt gần 359,8 tỷ euro. Với sáu tháng đầu năm 2026, thống kê Eurostat cũng cho thấy xuất khẩu máy móc cơ khí và xe cùng phụ tùng suy giảm mạnh, trong lúc dược phẩm là điểm sáng tương đối. Điều đó gợi ý vấn đề nằm ở cấu trúc năng lực cạnh tranh, chứ không phải mọi sản phẩm châu Âu đều mất vị thế.
Đổi mới là chìa khóa, nhưng không phải lời giải duy nhất
Các doanh nghiệp châu Âu phải rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và sản xuất thương mại, thúc đẩy phần mềm, pin, thiết bị bán dẫn, tự động hóa và các dịch vụ công nghiệp có giá trị cao. Những lĩnh vực này không bảo đảm đơn hàng ngay lập tức, nhưng giúp châu Âu tránh lệ thuộc vào thành công của các sản phẩm đã trưởng thành. Quan trọng không kém là thị trường vốn, chi phí năng lượng, kỹ năng lao động và khả năng triển khai đổi mới trên quy mô lớn.
Tuy nhiên, sự bứt phá của xuất khẩu công nghệ Đông Á không thể giải thích chỉ bằng mức độ sáng tạo. Đồng tiền tương đối yếu, sản xuất chuyên môn hóa theo chuỗi, vị trí gần các nhà lắp ráp Trung Quốc và nhu cầu AI mang tính chu kỳ đều tác động. Các doanh nghiệp Đông Á cũng chịu sức ép khi đối thủ Trung Quốc tiến sâu vào những khâu sản xuất có giá trị cao. Vì thế, những so sánh giữa hai khu vực phải tính tới giá bán, sản lượng thực và loại linh kiện được giao dịch.
Từ tranh luận thuế quan đến cạnh tranh lành mạnh
Brussels đang lo ngại sự gia tăng hàng nhập Trung Quốc và những méo mó cạnh tranh do trợ cấp, công suất dư thừa hoặc trở ngại tiếp cận thị trường. Reuters dẫn quan chức thương mại của Ủy ban châu Âu hồi đầu tháng 10 cảnh báo về tốc độ tăng nhập khẩu đáng quan ngại. Ở chiều khác, chính sách phòng vệ nếu quá rộng có thể làm tăng chi phí đầu vào của nhà sản xuất và người tiêu dùng châu Âu.
Một chiến lược có sức thuyết phục cần đi trên hai chân: giải quyết bất bình đẳng về điều kiện cạnh tranh bằng đối thoại và công cụ thương mại phù hợp, đồng thời đầu tư mạnh vào năng lực tạo ra sản phẩm mà khách hàng toàn cầu thực sự muốn mua. Thâm hụt thương mại là tín hiệu đáng phân tích, không phải thước đo duy nhất của thành công kinh tế. Câu hỏi lớn hơn là châu Âu có thể chuyển lợi thế về nghiên cứu, thương hiệu và nhân lực thành những ngành tăng trưởng mới nhanh đến đâu.















