Tinh thần sáng tạo và chặng đường hình thành Ethio-jazz

Mulatu Astatke, 82 tuổi, được xem là cha đẻ của Ethio-jazz - một thể loại âm nhạc độc đáo kết hợp giữa jazz hiện đại phương Tây và âm nhạc truyền thống Ethiopia. Ông từng sống và học nhạc tại London và Boston, nơi ông gặp gỡ và cùng chơi chung với các nghệ sĩ nổi tiếng như Ronnie Scott và Joe Harriott. Ở London những năm 1960, Mulatu hòa nhập với cộng đồng nhạc jazz đa văn hóa, bao gồm cả nhạc sĩ châu Phi và Caribe. Khi trở về Addis Ababa vào những năm đầu thập niên 1970 với phong cách âm nhạc mới mẻ, ban đầu Ethio-jazz không được đón nhận nồng nhiệt. Một lần ông bị khán giả yêu cầu ngừng biểu diễn, nhưng Astatke chọn cách im lặng, cảm ơn và rời sân khấu, hứa sẽ chứng minh giá trị của âm nhạc mình theo thời gian.

Quả thực, âm nhạc của ông nhanh chóng trở thành nguồn cảm hứng toàn cầu, với cách phối hợp đầy mê hoặc dựa trên thang pentatonic đặc trưng của âm nhạc Ethiopia, hòa quyện jazz, funk và nhịp điệu Afro-Latin. Ông còn sử dụng nhiều nhạc cụ truyền thống như krar, masenqo và kebero, đồng thời lồng ghép các bản kinh tôn giáo từ thế kỷ thứ tư, tạo nên một phong cách độc đáo và rất khó nhầm lẫn.

Hành trình học tập và xây dựng phong cách

Người nghệ sĩ được gia đình gửi sang Anh từ lúc 16 tuổi theo học kỹ thuật hàng không, nhưng lại phát hiện niềm đam mê với kèn trumpet và quyết định theo đuổi sự nghiệp âm nhạc. Ông là sinh viên châu Phi đầu tiên tại Berklee College of Music ở Boston. Trong suốt thập niên 1960, ông liên tục di chuyển giữa New York và Addis Ababa, sáng tác và thu âm riêng cho các hãng như Amha Records, đĩa nhạc độc lập đầu tiên của Ethiopia. Mulatu tự nhận mình không muốn bắt chước bất kỳ ai mà muốn xây dựng phong cách riêng, và Ethio-jazz chính là kết quả của sự tự nhận biết và sáng tạo đó.

Văn hóa đặc sắc và lịch sử âm nhạc Ethiopia

Ethio-jazz không chỉ là một thể loại âm nhạc, mà còn là biểu tượng văn hóa của Ethiopia, một đất nước hiếm hoi tại châu Phi duy trì độc lập suốt 2.000 năm ngoại trừ thời kỳ chiếm đóng ngắn của Ý từ 1936-1941. Những năm 60, dưới triều đại Hoàng đế Haile Selassie, Addis Ababa là trung tâm sôi động của đời sống âm nhạc với nhiều nghệ sĩ lớn.

Advertisement300 × 250

Mulatu từng diễn chung với huyền thoại Duke Ellington trong chuyến lưu diễn đến Ethiopia năm 1973 và được đánh giá cao.

Tuy nhiên, cuộc cách mạng năm 1974 lật đổ Haile Selassie và thiết lập chế độ Marxist đã đặt Ethiopia vào một giai đoạn đàn áp, giết chóc và trừng phạt kéo dài gần hai thập kỷ. Mulatu tránh xa chính trị, tập trung vào âm nhạc và sống cuộc sống hòa bình. Ông nhấn mạnh tình yêu dành cho đất nước, văn hóa và nhân dân của mình, đồng thời từ chối thảo luận sâu về chính trị.

Khẳng định giá trị cộng đồng bản địa và tầm ảnh hưởng toàn cầu

Mulatu Astatke không chỉ hướng đến âm nhạc mà còn nỗ lực bảo vệ và nâng cao nhận thức về di sản văn hóa của các nhóm dân bản địa Ethiopia, những người ông gọi là “những người trong rừng”. Ông cho rằng những đóng góp của họ đối với âm nhạc thế giới chưa được ghi nhận thỏa đáng. Như ví dụ về thang âm giảm của nhạc sĩ Mỹ Charlie Parker, mà ông thấy giống với thang âm của bộ tộc Derashe ở miền nam Ethiopia. Hay việc so sánh âm nhạc truyền thống của Ethiopia với nhiều nền văn hóa khác như Nhật Bản, Cuba và châu Phi, ông luôn đặt câu hỏi về nguồn gốc thực sự của các yếu tố âm nhạc phổ biến.

Ông kể lại chuyến thăm nhiều cộng đồng bản địa trong những năm 1990, được đón tiếp nồng hậu và có những trải nghiệm sâu sắc, khiến ông tin rằng chính âm nhạc và những giá trị truyền thống của họ đã xây dựng nên con người và sự nghiệp của ông. Ông cũng thành lập African Jazz Village tại Addis Ababa vào năm 2013, nơi tổ chức biểu diễn và giới thiệu tài năng nghệ sĩ địa phương cho du khách quốc tế, hiện do con trai ông điều hành.

Những dự án âm nhạc trong tương lai và tầm nhìn tiếp theo

Dù đã phát hành nhiều album, trong đó có “Mulatu Plays Mulatu” – bản thu tái hiện các tác phẩm kinh điển cùng ban nhạc tại Anh – Mulatu vẫn lên kế hoạch hợp tác với nhạc sĩ từ cộng đồng bản địa và Addis Ababa trong dự án âm nhạc mới. Ông chưa đặt tên cho dự án và gọi đó là một quá trình đang phát triển. Sứ mệnh lớn nhất của ông là quảng bá văn hóa Ethiopia và tôn vinh giá trị của người dân bản địa ra thế giới, một hành trình dài nhưng đầy ý nghĩa và thành công.

Mulatu nhấn mạnh lời kêu gọi: “Hãy tôn trọng châu Phi và những người trong rừng”. Chỉ khi đó, sự đóng góp phong phú của Ethiopia mới thực sự được vinh danh và lan tỏa rộng rãi.