Những con số chưa tạo thành chính phủ
Kết quả được công bố cuối tháng 10 tạo nên một nghịch lý chính trị: Likud của Netanyahu vẫn là đảng lớn nhất với 27 ghế, nhưng toàn bộ các đồng minh truyền thống chỉ có 53 ghế. Yashar của Eisenkot giành 21 ghế, Together của Naftali Bennett 12 ghế, Democrats tám ghế và Yisrael Beiteinu bảy ghế. Tổng cộng khối đối lập Do Thái có 48 ghế, cách ngưỡng cầm quyền 13 ghế.
Hai lực lượng do người Arab lãnh đạo nắm 19 ghế: Joint List có 11 và Ra’am có tám. Nếu các nghị sĩ ấy cùng hậu thuẫn một ứng viên, Eisenkot có thể nhận sự giới thiệu của 67 nghị sĩ. Tuy nhiên, nhận được đề cử từ tổng thống và xây dựng một nội các có thể tồn tại qua các cuộc bỏ phiếu tín nhiệm là hai việc khác nhau. Đó là khoảng cách giữa phép cộng số học và nghệ thuật thương lượng.
Một sự ủng hộ đi kèm giới hạn
Lieberman đã cam kết giới thiệu Eisenkot với Tổng thống Isaac Herzog, đồng thời ủng hộ Yair Lapid giữ vị trí chủ tịch Knesset. Tuyên bố ấy củng cố nỗ lực thay đổi lãnh đạo nhưng không phải một tấm séc trắng.
Ông loại trừ chính phủ thiểu số phải dựa vào sự hậu thuẫn bên ngoài của các đảng Arab và không muốn tham gia một nội các do Netanyahu đứng đầu.
Một cựu cố vấn của Lieberman, Ashley Perry, từng nhận xét với The Times rằng ông thường giữ đúng những điều đã nói trước bầu cử. Sự kiên định ấy từng được thử thách năm 2019 khi Lieberman từ chối tham gia chính phủ Netanyahu, góp phần kéo Israel vào chuỗi bầu cử liên tiếp. Trong đàm phán hiện nay, một nhượng bộ có thể giúp đạt thỏa thuận trước mắt nhưng làm mất uy tín chính trị mà ông xây dựng nhiều năm.
Hai vấn đề đụng đến bản sắc quốc gia
Ranh giới đầu tiên liên quan đến các đảng Arab và di sản của cuộc tấn công ngày 7/10/2023. Lieberman cho rằng liên minh dựa vào các lực lượng này không bảo đảm an ninh và ổn định. Những người ủng hộ hợp tác phản biện rằng công dân Arab là một phần của cộng đồng chính trị Israel, và việc gạt đại diện của họ ra ngoài khiến tiếng nói của gần một phần năm số ghế bị loại khỏi phép tính cầm quyền.
Ranh giới thứ hai là nghĩa vụ quân sự đối với nam giới Do Thái cực kỳ chính thống, thường được gọi là Haredi. Lieberman yêu cầu cải cách để phân chia trách nhiệm phục vụ quốc gia công bằng hơn. Các đảng tôn giáo như Shas và United Torah Judaism phản đối những thay đổi bị họ coi là đe dọa đời sống học tập tôn giáo. Bởi vậy, cùng một cuộc thương lượng phải giải quyết cả bài toán đa số nghị viện lẫn các bất đồng sâu sắc về bản sắc và nghĩa vụ công dân.
Những lối thoát đều có giá phải trả
Một khả năng là Eisenkot xây dựng chính phủ thiểu số được các đảng Arab ủng hộ trong những cuộc bỏ phiếu quan trọng. Kịch bản này đụng trực tiếp lằn ranh của Lieberman. Một khả năng khác là thuyết phục các nghị sĩ tôn giáo hoặc một bộ phận Likud tách khỏi Netanyahu, nhưng chưa có dấu hiệu chắc chắn về sự dịch chuyển đủ lớn.
Lieberman từng nói ông muốn một chính phủ đoàn kết với Likud nhưng không do Netanyahu lãnh đạo. Đó là lựa chọn khó thực hiện khi Likud vẫn tập hợp quanh thủ tướng đương nhiệm. Trong khi Tổng thống Herzog tham vấn các đảng về người có khả năng lập chính phủ, mọi cuộc hứa hẹn đều phải chịu phép thử tại Knesset. Nếu thất bại, Netanyahu có thể tiếp tục ở vai trò tạm quyền và đất nước lại chuẩn bị bỏ phiếu.
Sự bế tắc đặt ra câu hỏi lớn hơn chuyện ai giành ghế thủ tướng: chính trường Israel có tìm được mô hình hợp tác nào đủ tin cậy để xử lý an ninh, ngân sách và những rạn nứt xã hội hay không? Một chính phủ thành lập bằng cách xóa bỏ mọi cam kết tranh cử có thể nhanh chóng mất lòng tin. Nhưng sự cứng rắn tuyệt đối cũng có thể kéo dài bất định, làm chi phí chính trị lẫn kinh tế tăng thêm.
