UNESCO công nhận di tích Sebastia của Palestine là di sản thế giới, phản đối việc Israel chiếm đoạt đất đai

Vào ngày thứ sáu vừa qua, UNESCO đã chính thức tuyên bố di tích khảo cổ Sebastia, nằm tại vùng Tây Bank của Palestine, là Di sản Thế giới. Đồng thời, địa điểm này cũng được đưa vào danh sách các khu vực đang gặp nguy hiểm trong một quy trình khẩn cấp nhằm đối phó với mối đe dọa từ việc Israel lên kế hoạch chiếm đoạt đất đai tại đây. Quyết định này được UNESCO thông qua sau nhiều giờ tranh luận về các thủ tục và thủ pháp, dù có sự phản đối từ Cộng hòa Séc muốn bỏ qua việc đưa Sebastia vào danh sách di sản thế giới, cuối cùng đã không có cuộc bỏ phiếu do đa số các quốc gia phản đối.

Trước quyết định của UNESCO, đại diện đoàn Palestine tại cuộc họp diễn ra ở thành phố Busan, Hàn Quốc, cho rằng đây là khoảnh khắc lịch sử cho Sebastia, Palestine và công ước Di sản Thế giới. Ông nhấn mạnh rằng người dân địa phương đã kiên trì bảo vệ di tích trong nhiều thế hệ, bất chấp các hạn chế do tình trạng chiếm đóng và những cố gắng liên tiếp nhằm tước đoạt mảnh đất di sản này.

Trong khi đó, đại diện Israel đã lên tiếng chỉ trích quyết định của UNESCO, nói rằng mối liên kết bất diệt giữa dân tộc Do Thái với Đất Israel sẽ không bị phá vỡ bởi bất cứ nghị quyết nào của tổ chức này. Israel đã bắt đầu thủ tục chiếm đoạt khoảng 180 hécta khu vực đồi akropolis và vùng đất xung quanh tại Sebastia để phát triển dự án gọi là Vườn quốc gia Samaria, nhắm tới phát triển du lịch cho người Israel tại vùng đất đang chiếm đóng.

Chính phủ Israel dự kiến đầu tư hơn 9 triệu euro cho dự án này, cùng với 46 triệu euro khác dành cho các hoạt động khảo cổ trên khắp khu vực Tây Bank.

Di tích Sebastia có lịch sử kéo dài từ thế kỷ VIII đến IX trước Công nguyên, khi đây là thủ đô của Vương quốc cổ Israel với tên gọi Samaria – một tên gọi hiện được nhóm dân tộc chủ nghĩa Israel sử dụng cho phía Bắc của Tây Bank. Ngoài ra, tại đây còn phát hiện các hiện vật thuộc giai đoạn Hy Lạp cổ đại.

Trong thời kỳ La Mã, vua Herodes I đã phát triển và đổi tên thành Sebaste. Đến thế kỷ XI sau Công nguyên, các chiến binh thập tự chinh dựng lên một nhà thờ dựa trên nền một nhà thờ basilica Byzantine trước đó, vốn được cho là nơi chôn cất của Thánh Gioan Tẩy Giả.

Sau thời kỳ Hồi giáo, tại đây cũng từng xây dựng một thánh đường tôn vinh nhà tiên tri Yahya (tên tiếng Ả Rập của Thánh Gioan Tẩy Giả). Đến thế kỷ XVI, Sebastia trở thành một phần của Đế chế Ottoman cùng khu vực Palestine rộng lớn hơn.

Thành phố Sebastia hiện có khoảng 3.600 dân cư và nằm trong vùng phân chia quyền lực theo Thỏa thuận Oslo II (1995) giữa Israel và Palestine. Khu vực được chia làm ba phần gồm vùng A thuộc quyền kiểm soát quân sự và hành chính của Palestine; vùng B thuộc quyền hành chính Palestine nhưng kiểm soát quân sự Israel; và vùng C do Israel kiểm soát cả về quân sự và hành chính. Khu khảo cổ Sebastia nằm trong vùng C, còn khu dân cư thuộc vùng B.

Vào tháng 5/2025, Bộ di sản Israel đã tiến hành khai quật di tích mà không phối hợp với chính quyền Palestine, sử dụng một cơ quan thuộc Bộ Quản lý Dân sự – đơn vị quân sự phụ trách quản lý Tây Bank – để thực hiện. Đến cuối năm 2025, Bộ Quản lý Dân sự thông báo cho ủy ban thành phố Sebastia về dự định chiếm đoạt toàn bộ khu đồi akropolis và vùng đất chung quanh, vốn thuộc sở hữu tư nhân của người dân địa phương. Dù có những phản đối, vào tháng 2 năm nay, chính quyền Israel tiếp tục ra lệnh chiếm đoạt mới.

Ông Mohamed Azim, thị trưởng Thành phố Sebastia, tuyên bố sẽ kêu gọi cộng đồng quốc tế xử phạt Israel với tư cách là “quốc gia chiếm đóng” sau quyết định của UNESCO. Ông yêu cầu Israel phải chấm dứt kiểm soát tại di tích và đòi hỏi nguồn lực quốc tế cung cấp kinh phí để bảo vệ và phát triển khu vực di sản này.

Ông Azim nhấn mạnh rằng với quyết định của UNESCO, cộng đồng quốc tế đã khẳng định ai là chủ sở hữu hợp pháp của di tích lịch sử Sebastia, đồng thời bảo vệ tính chính thống của mảnh đất này. Thị trưởng cũng tuyên bố Sebastia sẽ dùng luật di sản thế giới nhằm ngăn chặn kế hoạch Juda hóa dự kiến của Israel và yêu cầu trả lại các hiện vật khảo cổ bị lấy cắp.

Phản ứng trước sự kiện, Bộ trưởng Ngoại giao Israel Gideon Saar gọi quyết định của UNESCO là “cuộc tranh luận về những nghị quyết Palestine mang tính giả dối, phủ nhận và xóa bỏ lịch sử Do Thái”. Ông khẳng định rằng không có nghị quyết chính trị nào có thể thay đổi lịch sử hay thực tế tại vùng đất này.