Đề nghị điều tra chưa phải kết luận có tội
Văn phòng công tố Istanbul cho biết đã đề nghị Bộ Tài chính cấp phép điều tra ông Kavcıoğlu về những mối liên hệ bị nghi ngờ với vụ việc. Theo pháp luật Thổ Nhĩ Kỳ, việc cấp phép là điều kiện cần để tiến hành bước điều tra này. Vì vậy, cần phân biệt rõ yêu cầu về thủ tục với bằng chứng chứng minh trách nhiệm hình sự; những thông tin công khai hiện chưa cho phép đưa ra kết luận như vậy.
Từng điều hành ngân hàng trung ương giai đoạn 2021–2023 trước khi đứng đầu BDDK, ông Kavcıoğlu bác bỏ thông tin báo chí cho rằng mình có liên hệ với một cựu lãnh đạo quỹ đã bị bắt. Ngày 11/11, ông nói đã xin Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan chấp thuận cho rời nhiệm sở để tránh cơ quan tiếp tục chịu tổn hại. Lời phủ nhận và nguyên tắc suy đoán vô tội phải được tôn trọng trong mọi đánh giá về vụ án.
Khủng hoảng thanh khoản tác động tới hàng trăm nghìn người
Vụ việc khởi đầu từ một vấn đề rất thực tế: một số quỹ không đủ khả năng chi trả khi khách hàng yêu cầu rút vốn. Tháng 9, Ủy ban Thị trường Vốn Thổ Nhĩ Kỳ (SPK) yêu cầu thanh lý 131 quỹ do bảy công ty quản lý. Theo Reuters, giá trị tài sản của nhóm quỹ này ngay trước khi can thiệp xấp xỉ một nghìn tỷ lira, tương đương 20,4 tỷ USD.
Nhà chức trách cho biết gần nửa triệu người sở hữu chứng chỉ quỹ bị ảnh hưởng. Trong bối cảnh lạm phát kéo dài và đồng lira mất giá, nhiều người tìm kiếm lợi nhuận để bảo toàn sức mua. Tuy nhiên, tài sản được định giá cao trên báo cáo không đồng nghĩa có thể chuyển thành tiền ngay. Khi danh mục khó bán, khoảng cách giữa cam kết thanh khoản và năng lực chi trả có thể nhanh chóng làm làn sóng rút vốn lan rộng.
Trách nhiệm của cơ quan quản lý được đặt dưới kính hiển vi
Cơ quan điều tra đang xem xét những nghi vấn thao túng cổ phiếu và thị trường quỹ. Một số quan chức cấp cao BDDK đã bị tạm giữ, trong đó có người bị giam chờ xét xử.
Những diễn biến này khiến vụ việc liên quan trực tiếp tới chất lượng giám sát, nhưng việc bị điều tra hay bắt giữ không đồng nghĩa đã được xác định có tội. Vấn đề cần làm rõ là cảnh báo nào từng xuất hiện, ai có thẩm quyền phản ứng và giá chứng khoán đã được hình thành ra sao.
Trong thông tin ngày 5/11 do Anadolu Agency dẫn lại, Bộ trưởng Tài chính Mehmet Şimşek cho biết 130,2 tỷ lira đã được chi trả cho 420.031 nhà đầu tư thuộc 108 quỹ đang thanh lý. Khoản hoàn trả là tín hiệu đáng chú ý, song chưa có nghĩa mọi thiệt hại cuối cùng đã được xác định hoặc toàn bộ nghi vấn sai phạm đã được giải quyết. Quá trình hoàn tiền và điều tra hình sự phải được theo dõi bằng những thước đo riêng.
Bài học về niềm tin và tính minh bạch
Khủng hoảng cho thấy lợi nhuận kỳ vọng cao có thể đi cùng rủi ro ở những tài sản kém thanh khoản. Một quỹ nắm nhiều mã chứng khoán chưa chắc có thể bán chúng nhanh chóng nếu các khoản đầu tư tập trung vào cùng nhóm doanh nghiệp hoặc giao dịch quá thưa thớt. Dòng tiền tăng mạnh đôi khi che lấp điểm yếu này; khi nhà đầu tư đồng loạt rút vốn, vấn đề lập tức lộ rõ. Công khai danh mục, phương pháp định giá và điều kiện rút tiền vì thế là yêu cầu bảo vệ người đầu tư.
Nhà chức trách phải cân bằng giữa những đòi hỏi không dễ dung hòa. Kiểm soát nghiêm có thể ngăn gian lận và củng cố trật tự, nhưng các biện pháp khẩn cấp thiếu giải thích có thể khiến người dân lo ngại hơn. Một phản ứng đáng tin cậy cần bảo đảm thủ tục công bằng cho người bị xem xét, đồng thời thông báo kịp thời về quyền lợi của người sở hữu quỹ. Kết quả lâu dài còn nằm ở khả năng sửa chữa những lỗ hổng đã bộc lộ.
Phép thử đối với quản trị kinh tế
Nhiều năm lạm phát cao và sức mua suy giảm đã khiến việc lựa chọn kênh tiết kiệm tại Thổ Nhĩ Kỳ trở nên khó khăn. Các sản phẩm hứa hẹn sinh lời vượt trội vì vậy có sức hấp dẫn đặc biệt. Chính trong hoàn cảnh ấy, giám sát chặt chẽ và công bố rủi ro dễ hiểu càng cần thiết, bởi người muốn tránh mất giá đồng tiền có thể gặp rủi ro tài chính khác mà họ chưa lường hết.
Thời gian tới, cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định có cho phép điều tra ông Kavcıoğlu hay không, trong khi các nhánh khác của vụ án vẫn tiếp tục. Không nên dự đoán trước kết quả. Điều thiết yếu đối với các định chế là định giá minh bạch, hoàn trả có trật tự và hợp tác với hoạt động điều tra hợp pháp. Đối với công chúng, cần tách biệt sự kiện đã xác nhận, nghi vấn đang được xem xét và kết luận chỉ có thể hình thành sau quá trình kiểm chứng chứng cứ.
















