Phát hiện bất ngờ tại Florence vào năm 1962
Vào một buổi sáng tháng 9 năm 1962, nhà sử học nghệ thuật Margrit Lisner đến quảng trường Piazza Santo Spirito ở Florence với tâm trạng không tốt. Cô đang nghiên cứu các tượng thập giá phân bố khắp Toscana nhưng không muốn đến thư viện của Kunsthistorisches Institut như thường lệ. Thay vào đó, sau một cuộc gặp với cha Guido Balestri, người đứng đầu tu viện Augustin tại nhà thờ Santo Spirito, cô được dẫn đến một bức tượng thập giá bằng gỗ bí mật treo trong tu viện.
Treo trên cửa một căn phòng trong khu ký túc xá cổ của nhà thờ, tượng gỗ mô tả Chúa Giêsu với thân hình thon gọn, cơ bắp rõ nét và hoàn toàn khỏa thân, ngay lập tức được Lisner xác định là tác phẩm của Michelangelo - đó chính là chủ đề cho cuốn sách tiếp theo của bà mang tên "Thập giá bị mất của Michelangelo". Đây cũng là lần đầu tiên tác phẩm được chú ý sau nhiều năm bị lãng quên.
Tác phẩm là thách thức về tỷ lệ và cảm xúc
Điều đáng kinh ngạc là một tác phẩm của Michelangelo, nghệ sĩ danh tiếng nhất trong lịch sử nghệ thuật phương Tây, lại có thể bị quên lãng trong một thành phố tràn ngập các kiệt tác nghệ thuật. Khác biệt hoàn toàn với đại tác phẩm David nổi tiếng cao 5 mét làm từ đá cẩm thạch, thập giá gỗ tại Santo Spirito có kích thước nhỏ hơn rất nhiều và chất liệu đơn sơ, nhưng lại gây ấn tượng mạnh về sự khắc khoải và tỷ lệ "lệch chuẩn" của cơ thể Chúa Giêsu, điều từng được nhà phê bình nghệ thuật Martin Gayford mô tả là "bất an".
Trong khi phần lớn các tác phẩm Michelangelo nổi tiếng với các cơ thể cơ bắp, sống động và mạnh mẽ, thập giá gỗ tại Santo Spirito cho thấy hình tượng Chúa Giêsu với làn da vàng như ngà, máu nhỏ giọt từ những vết thương, tóc rối như rong biển, nhưng lại có các chi và lồng ngực mảnh mai, gần như trẻ con. Tính biểu cảm kết hợp cùng sự sai lệch trong tỷ lệ tạo nên sức hút riêng biệt cho bức tượng.
Bối cảnh sáng tạo và mối liên hệ với dòng họ Medici
Michelangelo được cho là đã thực hiện tác phẩm này vào khoảng năm 1493, khi ông mới 18 tuổi, trong giai đoạn giữa cái chết của Lorenzo de Medici năm 1492 và trước khi rời Florence đến Bologna năm 1494. Lorenzo de Medici, nhà tài trợ nghệ thuật kiệt xuất, đã lựa chọn Michelangelo từ xưởng tranh của Domenico Ghirlandaio để trở thành học trò của mình trong lĩnh vực điêu khắc.
Nhờ sự kết nối của dòng họ Medici với nhà thờ Santo Spirito, Michelangelo được tiếp cận với các xác chết thực để nghiên cứu giải phẫu - một điều không phổ biến và không được cho phép rộng rãi tại thời điểm đó. Tại đây, ông dành nhiều thời gian để quan sát chi tiết cấu trúc xương, cơ bắp và da thịt, phục vụ cho công việc điêu khắc của mình. Tượng thập giá bằng gỗ là món quà ông dành tặng nhà thờ như một biểu tượng tri ân.
So sánh với các tác phẩm cùng thời và sự công nhận về tính xác thực
Khi so sánh với các thập giá đồng thời khác tại Florence như của Benedetto da Maiano hay các anh em Sangallo, thập giá của Michelangelo nổi bật với sự khác biệt về tỷ lệ và cảm xúc, tạo ra sự hỗn loạn đồng thời khiến người xem bị hấp dẫn sâu sắc. Trong khi các tác phẩm khác thiên về sự tự nhiên và cân đối, thập giá gỗ tại Santo Spirito mang nét bí ẩn và gợi cảm giác bối rối, cô độc.
Có thời gian dài tượng này bị chuyển giữa nhà thờ Santo Spirito và Casa Buonarroti cho việc phục chế. Phải đến năm 2000, tác phẩm mới được trả về vị trí ban đầu và treo trong phòng thánh của nhà thờ. Ban đầu, có một số hoài nghi về tính xác thực, nhưng nhờ các ghi chép của các nhà viết tiểu sử Ascanio Condivi, Giorgio Vasari và bản phác thảo thế kỷ 16 trong phòng tranh Uffizi, bức tượng thập giá đã được công nhận rộng rãi là tác phẩm thật của Michelangelo.
Chiêm ngưỡng tác phẩm và những điều đặc biệt cần lưu ý
Để cảm nhận tác phẩm, du khách nên quan sát kỹ các chi tiết như rãnh dưới cánh tay, phần lông nhỏ trên ngực, sự mòn của các đầu ngón tay và ngón chân do thời gian. Đặc biệt, khuôn mặt tượng chứa nhiều biểu cảm sâu sắc, phần trán kéo dài làm các đặc điểm mặt dồn về trung tâm mang đến cảm giác vừa đau đớn vừa gần gũi. Vân tay quanh miệng và ánh mắt sâu thẳm thể hiện sự tinh tế trong kỹ thuật điêu khắc của Michelangelo trên chất liệu gỗ hiếm gặp.
Mặc dù bị che khuất nhiều năm, thập giá gỗ Michelangelo tại Santo Spirito là một tác phẩm đậm tính nhân văn, thể hiện sự mâu thuẫn, trìu mến và bí ẩn trong tình cảm con người. Nó không chỉ là minh chứng cho tài năng thiên bẩm của Michelangelo từ những năm đầu sự nghiệp mà còn là phần thưởng lớn cho những ai yêu mến nghệ thuật khi tìm hiểu kỹ về tác phẩm này.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Margrit Lisner phát hiện tượng thập giá gỗ của Michelangelo năm 1962 tại Florence.
- Tác phẩm được tạo ra khi Michelangelo 18 tuổi, vào khoảng năm 1493.
- Tượng có tỷ lệ bất thường và biểu cảm mạnh mẽ, khác biệt so với tác phẩm đá cẩm thạch nổi tiếng.
- Tác phẩm bị lãng quên nhiều năm trước khi được phục hồi về nhà thờ Santo Spirito năm 2000.
- Các phác thảo và ghi chép lịch sử xác nhận tính xác thực của tượng.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.



