Lời chia tay trong tiếng vỗ tay ở Frankfurt
Trong thông báo phát đi sáng thứ Năm, ECB cho biết bà Lagarde, 70 tuổi, sẽ rời nhiệm sở vào tháng 2 năm sau thay vì chờ đến khi nhiệm kỳ tám năm khép lại vào cuối tháng 10/2027. Theo The Wall Street Journal, Hội đồng Thống đốc, vốn nhóm họp trước phiên quyết định chính sách cùng ngày, đã dành cho bà một tràng pháo tay đứng đầy xúc động.
Trong đoạn video đăng tải trên mạng, bà Lagarde bày tỏ niềm tự hào khi khép lại chặng đường gần bảy năm ở Frankfurt:
*“Được phục vụ thể chế này là niềm tự hào lớn lao và là một đặc ân to lớn.” — Christine Lagarde*
Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa cảm ơn sự tận tụy của bà, ca ngợi tinh thần trách nhiệm mà bà mang đến cho ECB, đồng thời cho biết khối sẽ ngay lập tức khởi động quy trình tìm người thay thế.
Vì sao rời đi vào lúc này?
Đồn đoán về việc bà ra đi sớm đã âm ỉ hơn một năm. Hồi tháng 2/2026, Financial Times đưa tin bà muốn rời nhiệm sở trước bầu cử tổng thống Pháp để ông Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz giữ vai trò quyết định trong việc chọn người kế nhiệm; khi ấy, ECB chỉ nói bà chưa đưa ra quyết định nào. Bà Lagarde từng nhiều lần ví mình như người thuyền trưởng không bỏ con tàu giữa giông bão, nhưng sự lưỡng lự kéo dài cũng khiến một số nhân viên ECB sốt ruột.
Theo những người am hiểu sự việc, bà nói với Hội đồng Thống đốc rằng mình muốn được tự do hơn khi bày tỏ quan điểm về các vấn đề ngoài chính sách tiền tệ, đặc biệt là diễn biến chính trị ở quê nhà. Cựu Bộ trưởng Tài chính Pháp khẳng định không ra tranh cử, song muốn góp tiếng nói trong cuộc bầu cử năm 2027. Bà chưa tiết lộ bước đi tiếp theo, dù từng thảo luận khả năng làm chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF).
Cuộc đua kế nhiệm đậm màu sắc chính trị
Việc chọn Chủ tịch ECB xưa nay luôn mang đậm tính chính trị. Về nguyên tắc, lãnh đạo 21 quốc gia dùng đồng euro cùng quyết định, nhưng theo Reuters, tiền lệ cho thấy ứng viên khó thành công nếu thiếu sự ủng hộ của cả Đức lẫn Pháp. Những cái tên được nhắc đến nhiều nhất gồm:
- Pablo Hernández de Cos (Tây Ban Nha), Tổng giám đốc Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), được đồng nghiệp cũ đánh giá là chuyên gia kỹ thuật xuất sắc, am hiểu sâu chính sách tiền tệ.
- Klaas Knot (Hà Lan), cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hà Lan, từng nổi tiếng “diều hâu” thời khủng hoảng nợ nhưng nay được xem là người thực dụng, ôn hòa và nhạy bén với biến động thị trường trái phiếu.
- Isabel Schnabel (Đức), thành viên Ban Điều hành ECB, cùng Joachim Nagel, Chủ tịch Bundesbank, cũng được báo chí châu Âu nhắc tới.
Sự ra đi sớm của bà Lagarde cho phép ông Macron, người không thể tái tranh cử, tham gia chọn người kế nhiệm trước khi rời Điện Élysée vào tháng 5. Giới lãnh đạo khu vực đồng euro lo ngại lập trường hoài nghi EU của bà Le Pen có thể làm xáo trộn quy trình nếu bà đắc cử.
Ngoài ghế chủ tịch, hai vị trí then chốt trong Ban Điều hành cũng sắp được sắp xếp lại, khi nhiệm kỳ của kinh tế trưởng Philip Lane và bà Schnabel kết thúc vào năm 2027.
Di sản của một người kiến tạo đồng thuận
Kế nhiệm Mario Draghi năm 2019, bà Lagarde không phải nhà kinh tế được đào tạo bài bản, nhưng mang theo kinh nghiệm thực tiễn dày dặn từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Bộ Tài chính Pháp. Bà thay chiếc bàn bầu dục trong trụ sở ECB bằng một chiếc bàn tròn, kéo dài thời gian thảo luận để các nước nhỏ cũng cảm thấy được lắng nghe. Bà từng chia sẻ với The Wall Street Journal:
*“Bạn thực sự có thể đưa 21 ‘ngôi sao kiêu kỳ’ ngồi lại với nhau vì lợi ích của châu Âu.” — Christine Lagarde*
Dẫu vậy, nhiệm kỳ của bà không thiếu vết gợn. Đầu đại dịch, phát ngôn ngụ ý ECB sẽ không ra tay đỡ thị trường trái phiếu Italy đã châm ngòi một đợt bán tháo, chỉ lắng xuống khi chương trình mua trái phiếu khẩn cấp ra đời. Việc đưa rủi ro khí hậu vào chính sách và thúc đẩy đồng euro kỹ thuật số bị một số người cho là vượt quá vai trò ngân hàng trung ương. Những tháng cuối, bà nổi lên như người bênh vực châu Âu, từng rời khán phòng khi Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick chỉ trích châu Âu hồi tháng 1.
Gánh nặng đang chờ người kế nhiệm
Kinh tế khu vực đồng euro tỏ ra khá vững vàng trước tác động của cuộc chiến tại Iran, nhưng lạm phát đã quay đầu tăng trở lại sau khi xuống 1,7% hồi đầu năm, buộc ECB phải nâng lãi suất. Mối lo lớn hơn nằm ở Pháp, nơi nợ công phình to có thể dẫn tới khủng hoảng, buộc ECB phải can thiệp như thời khủng hoảng nợ khu vực đồng euro thập niên trước.
Cùng lúc, làn sóng hàng nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc đè nặng lên những ngành như ô tô của Đức, còn liên minh chính trị - kinh tế với Mỹ bị thử thách trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump. Chuyên gia kinh tế Andrzej Szczepaniak của Nomura nhận định, vì ECB vận hành theo cơ chế đồng thuận, người kế nhiệm khó tạo ra bước ngoặt đột ngột. Nhưng chính sự ổn định ấy sẽ bị thử lửa khi giông bão thực sự ập đến.
