Một thỏa thuận được công bố trước khi công chúng biết chi tiết
Ngày 18 tháng 9, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ, Đan Mạch và Greenland đã đạt một thỏa thuận mà ông gọi là “Infinite Life”, hay thỏa thuận không có thời hạn. Ông nói Washington có “quyền kiểm soát vĩnh viễn đối với an ninh và mọi nhu cầu khác” tại Greenland. Tuy nhiên, các chính phủ Đan Mạch và Greenland dùng ngôn ngữ thận trọng hơn, nói thỏa thuận nhằm tăng cường an ninh ở Bắc Cực và bảo toàn chủ quyền cũng như quyền tự quyết của Greenland.
Khoảng cách giữa cách diễn đạt ấy là nguồn cơn của hoài nghi. Vào thời điểm thông tin lan truyền, văn bản thỏa thuận chưa được công bố và dự kiến chỉ được ký vào tuần sau bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Với người dân sống tại Nuuk, Narsaq và các khu định cư ven biển, một cam kết về an ninh chỉ có thể tạo yên tâm khi các điều khoản về căn cứ, đầu tư, môi trường và cơ chế tham vấn được nói rõ bằng ngôn ngữ có thể kiểm chứng.
Cách ông Trump nói nghe như thể ông ấy được trao quyền kiểm soát độc quyền Greenland.
Quyền an ninh rộng hơn và câu hỏi về chủ quyền
Theo một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ được Reuters dẫn lời, thỏa thuận sẽ cho Mỹ quyền tiếp cận lâu dài, đặt căn cứ và bay qua Greenland; nó cũng tiếp tục có hiệu lực ngay cả khi Greenland sau này trở thành quốc gia độc lập. Mỹ và đồng minh có thể thực hiện những khoản đầu tư “nhạy cảm” không nêu cụ thể, trong khi các nước ngoài NATO bị cấm xây căn cứ quân sự trên đảo.
Các thông tin công khai cho thấy thỏa thuận không chuyển giao lãnh thổ hay chủ quyền cho Mỹ. Nhưng quyền xây thêm cơ sở quân sự mà không cần phê duyệt của Greenland hay Đan Mạch, nếu được xác nhận trong văn bản cuối cùng, sẽ là vấn đề có ý nghĩa lớn đối với người dân địa phương. Tại đây, chủ quyền không phải khái niệm trừu tượng: nó gắn với đất đai, môi trường mong manh, quyền săn bắt, đời sống Inuit và quyền quyết định hướng phát triển của một xã hội chưa tới 60.000 người.
Chủ quyền chỉ đáng tin khi người dân biết rõ ai có quyền quyết định trên chính vùng đất của họ.
Nỗi bất an của một cộng đồng nhỏ ở Bắc Cực
Trong hơn một năm rưỡi, những phát biểu của ông Trump về việc mua hoặc dùng vũ lực để giành Greenland đã phủ bóng lên đời sống thường ngày. Nhiều người dân theo sát tin tức từ Washington; có người nói họ đã phải chuẩn bị nước và nhu yếu phẩm cho tình huống xấu nhất. Khi thông tin về một thỏa thuận mới xuất hiện nhưng thiếu chi tiết, cảm giác nhẹ nhõm vì nguy cơ đối đầu trực tiếp giảm xuống không tự động thay thế được sự tin cậy.
Mối quan tâm của cư dân còn liên quan tới sự thay đổi trong cảnh quan sống. Những hoạt động khảo sát đường băng ở Narsarsuaq và khả năng có thêm máy bay, binh sĩ hay cơ sở hạ tầng khiến một số người lo lắng về tiếng ồn, môi trường và nhịp sống. Greenland có lợi ích an ninh rõ ràng trong hợp tác với NATO và Mỹ, nhưng sự hợp tác bền vững đòi hỏi người dân phải được lắng nghe như đối tác, chứ không chỉ là đối tượng của quyết định địa chính trị.
An ninh bền vững cần sự đồng thuận của cộng đồng, không chỉ là sự hiện diện của quân đội.
Bối cảnh lịch sử của sự hiện diện Mỹ tại Greenland
Greenland là lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, đồng thời là khu vực có vị trí then chốt giữa Bắc Mỹ và châu Âu. Mỹ đã có quyền tiếp cận quốc phòng rộng rãi theo thỏa thuận phòng thủ Greenland năm 1951, trong đó nổi bật là căn cứ Pituffik Space Base. Vì vậy, một số nhà phân tích đặt câu hỏi liệu cuộc khủng hoảng chính trị kéo dài có mang lại thêm quyền đáng kể nào so với những điều có thể đạt được thông qua hợp tác đồng minh bình thường.
Bối cảnh cạnh tranh ở Bắc Cực giải thích vì sao Washington nhấn mạnh việc ngăn Nga và Trung Quốc xây căn cứ hoặc đầu tư vào các lĩnh vực nhạy cảm. Nhưng Greenland vốn thuộc NATO, và không có dấu hiệu cho thấy Nga hoặc Trung Quốc sắp thiết lập căn cứ quân sự tại đây. Thử thách thực tế là biến nhu cầu phòng vệ chính đáng thành một cơ chế minh bạch, tôn trọng quyền tự quyết, bảo vệ môi trường và không làm tổn thương thêm lòng tin của người dân Greenland.
Không có thỏa thuận nào bền vững nếu nó bỏ lại nỗi lo của những người phải sống cùng hệ quả.

















