Cuốn sách về những ý tưởng ngủ quên
Cuốn sách mới của David Byrne lấy cảm hứng từ một thuật ngữ khoa học chỉ những nghiên cứu bị bỏ quên nhiều năm rồi đột nhiên được chú ý. Ông bắt gặp cụm từ này trong một bài báo năm 2004 của nhà nghiên cứu khoa học lượng học Anthony van Raan và lập tức nhận ra ý nghĩa rộng lớn hơn của nó.
“Ồ, thật tuyệt! Tôi biết khá nhiều trường hợp như vậy. Rồi tôi nghĩ, đã có ai viết sách về chuyện này chưa? Chưa. Được, bắt đầu thôi.” — David Byrne
Theo Byrne, những “người đẹp ngủ” tồn tại ở khắp nơi, trong âm nhạc, hội họa, văn học, thiết kế và khoa học, chờ đợi hoàn cảnh phù hợp để có người nhận ra giá trị của chúng.
Những “người đẹp ngủ” trong lịch sử
Cuốn sách điểm lại nhiều trường hợp nổi tiếng, những tài năng bị đánh giá thấp trong thời đại của mình:
- Họa sĩ Johannes Vermeer qua đời trong nghèo khó, tranh bị nhầm tác giả hoặc bán rẻ, cho tới khi nhà phê bình Pháp Théophile Thoré-Bürger tôn vinh ông vào thập niên 1860.
- Johann Sebastian Bach suốt 80 năm chỉ được nhớ đến như tác giả các bài tập phím đàn khô khan, cho tới khi Felix Mendelssohn dàn dựng tác phẩm “Thương khó theo Thánh Matthew” năm 1829.
- Kiến trúc của Antoni Gaudí ở Barcelona từng bị giới phê bình thập niên 1930 chê là xấu xí, trước khi Salvador Dalí và các thiết chế nghệ thuật giữa thế kỷ 20 tôn vinh trở lại.
Byrne gọi những người phát hiện ra các giá trị bị lãng quên là “những người nghiệp dư khai sáng”, bởi giới chuyên gia đôi khi bị đóng khung trong lĩnh vực của mình tới mức không nhìn ra bên ngoài.
Một sự nghiệp từng “ngủ quên”
Khi được hỏi về những “người đẹp ngủ” trong sự nghiệp, Byrne nhắc đến một bài hát trong album “American Utopia”, rồi bất ngờ đưa ra câu trả lời rộng hơn. Ông nhớ lại những năm sau Talking Heads lưu diễn ở các câu lạc bộ nhỏ, khi việc theo đuổi âm nhạc Mỹ Latinh và Brazil khiến một phần khán giả rời bỏ.
“Hóa ra cả sự nghiệp của tôi là một người đẹp ngủ. Kể từ đó, tôi đã tìm thấy nhiều người hâm mộ trẻ hơn, ý tôi là trẻ hơn tôi rất nhiều.” — David Byrne
Ngày nay, các nhịp điệu Mỹ Latinh từng bị xem là lạc hướng đã trở thành một phần của nhạc pop đương đại. Bộ phim hòa nhạc “Stop Making Sense” năm 1984 trở thành chuẩn mực của thể loại, chương trình “American Utopia” được Spike Lee chuyển thể thành phim, và chuyến lưu diễn “Who Is the Sky?” hiện nay được một số nhà phê bình ca ngợi là một trong những tour diễn rock vĩ đại nhất.
Không bận tâm quá khứ, thận trọng với AI
Trong thời kỳ đỉnh cao của Talking Heads, Byrne thường bị coi là khó tính và thích kiểm soát; cựu đồng đội Chris Frantz từng khắc họa ông theo hướng tiêu cực trong cuốn hồi ký năm 2020. Khi được hỏi có muốn đính chính, Byrne chỉ nói ông “không thực sự nghĩ về chuyện đó”. Ông tỏ ra quan tâm hơn đến trí tuệ nhân tạo, công nghệ mà ông từng dùng để làm hoạt hình từ chính các bức vẽ của mình.
“Tôi thực sự dè chừng nó, một phần vì lý do sinh thái. Các trung tâm dữ liệu, lượng năng lượng và nước chúng tiêu thụ. Đây là điều cuối cùng thế giới cần.” — David Byrne
Byrne cho biết ông đang cân nhắc hành động pháp lý để bảo vệ âm nhạc, gương mặt và các tác phẩm của mình khỏi bị khai thác, đồng thời hạn chế đăng ảnh lên mạng xã hội vì lo ngại chúng bị dùng để huấn luyện AI.
Niềm vui từ những điều giản dị
Ngoài âm nhạc, Byrne tham gia một câu lạc bộ sách khoảng mười thành viên ở New York. Ông chia sẻ người vợ Mala Gaonkar luôn góp ý mang tính xây dựng cho công việc sáng tạo của ông, và một lần bà nhắc ông thoa kem dưỡng ẩm đã trở thành cảm hứng cho một ca khúc vui nhộn trong album gần đây. Giờ đây, ông là ông ngoại của hai cháu và thích đưa cháu trai sáu tuổi đi đạp xe.
“Đó là những điều thật giản dị nhưng thật sự, thật sự tuyệt vời.” — David Byrne
Với một nghệ sĩ dành cả đời đặt câu hỏi, đó có lẽ là điều gần nhất với một câu trả lời: sự tò mò không ngừng, cùng niềm vui đến từ những khoảnh khắc đời thường.

















