Ủy ban phòng ngừa dịch vụ y tế Mỹ và sự đình trệ hoạt động
Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F Kennedy Jr đã kêu gọi nâng cao chất lượng sàng lọc Alzheimer sau khi ủy ban quan trọng của chính phủ liên bang, Ủy ban Phòng ngừa Dịch vụ Y tế Mỹ (USPSTF), bị đình chỉ hoạt động hơn một năm. Ủy ban dự kiến sẽ công bố khuyến nghị về sàng lọc suy giảm nhận thức năm nay cùng với 13 chủ đề khác, bao gồm sàng lọc tự kỷ và phòng ngừa dị ứng thực phẩm. Theo John Ruiz, giáo sư tâm lý học lâm sàng tại Đại học Arizona và thành viên gần đây của ủy ban, bằng chứng cho sàng lọc bệnh Alzheimer vẫn còn hạn chế và chưa có sự đồng thuận trong cộng đồng chuyên gia.
Ủy ban USPSTF gồm các chuyên gia tình nguyện đánh giá dịch vụ phòng ngừa để hỗ trợ quyết định bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, dưới chính quyền Trump, ủy ban này đã không thể họp kể từ tháng 3 năm 2025 do sự can thiệp chính trị, trong đó có việc sa thải hai chủ tịch ủy ban và chưa bổ sung các thành viên mới, khiến số lượng thành viên giảm mạnh. Ông Ruiz đã rời ủy ban vào tháng 1 năm nay.
Bằng chứng và đánh giá về sàng lọc Alzheimer
Ruiz nhận định các chuyên gia thần kinh đều có quan điểm khác nhau trong đánh giá công cụ sàng lọc, chưa có dữ liệu thống nhất và bằng chứng hỗ trợ còn yếu. Phản ứng của ủy ban là kêu gọi cấp nhiều kinh phí hơn để xây dựng bằng chứng và cho phép các nhà nghiên cứu tiến hành các nghiên cứu sàng lọc thực tiễn nhằm xác định hiệu quả của các công cụ xét nghiệm.
Khuyến nghị từ USPSTF có ảnh hưởng lớn bởi các dự thảo được công khai để nhận phản hồi từ cộng đồng nghiên cứu và có thể định hướng các công trình tiếp theo về chủ đề này. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu Alzheimer cho biết tiến độ công việc bị cản trở bởi chính sách của Bộ Y tế, bao gồm gián đoạn tài trợ.
Phát biểu của Bộ trưởng Kennedy về sàng lọc Alzheimer
Trong phiên điều trần trước Quốc hội Mỹ tháng 4, ông Kennedy nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sàng lọc để phòng ngừa Alzheimer, đồng thời chỉ trích ủy ban USPSTF vì sự thiếu sót kéo dài gần 20 năm trong việc này. Ông khẳng định chính phủ đang đầu tư lớn tại Viện Y tế Quốc gia (NIH) và những nơi khác để thúc đẩy nghiên cứu và cải thiện phương pháp sàng lọc nhằm phát hiện sớm bệnh.
Mặc dù ông Kennedy phản ánh việc ủy ban USPSTF bị tê liệt và chưa bổ sung thành viên, diễn biến sau đó càng gây lo ngại khi Giám đốc Cơ quan Nghiên cứu và Chất lượng Y tế (AHRQ), ông Roger Klein, sa thải hai chủ tịch ủy ban. Phát ngôn viên Bộ Y tế Mỹ khẳng định cam kết thúc đẩy nghiên cứu Alzheimer cũng như các chương trình phòng ngừa, phát triển nhân lực, hỗ trợ người chăm sóc và cộng đồng sẵn sàng cho bệnh sa sút trí tuệ.
Đặc điểm và thách thức trong sàng lọc Alzheimer
Hiện có khoảng 7,4 triệu người Mỹ trên 65 tuổi mắc bệnh Alzheimer – dạng sa sút trí tuệ phổ biến nhất. Bệnh không được coi là phần bình thường của tuổi già và ảnh hưởng đến khoảng 200.000 người ở độ tuổi trung niên. Sàng lọc bệnh chủ yếu dựa vào phát hiện triệu chứng, sau đó thực hiện đánh giá nhận thức như nhớ từ hoặc cụm từ trong cuộc hội thoại, và nếu cần chuyển bệnh nhân đi khảo sát thần kinh học, chụp MRI để hỗ trợ chẩn đoán.
Hiện tại chưa có phương pháp điều trị triệt để Alzheimer, khiến việc phát triển công cụ sàng lọc đáng tin cậy trở nên cấp thiết vì giúp người bệnh thay đổi lối sống nhằm trì hoãn suy giảm nhận thức. Giáo sư Allison Aiello của Đại học Columbia cho biết chưa có phương pháp sàng lọc chính thức tương tự như chụp nhũ ảnh ung thư vú cho Alzheimer hay suy giảm nhận thức.
Quan điểm về các công cụ sàng lọc mới và chính sách tài trợ nghiên cứu
Đầu năm nay, ngoài lời kêu gọi tăng cường sàng lọc, Bộ trưởng Kennedy còn gọi việc thiếu sàng lọc sớm là "gần như là lỗi hành chính". Ông không chỉ ra rõ ràng loại xét nghiệm nào nhưng có thể đề cập đến xét nghiệm sinh học phân tử P-Tau217 mới được FDA chấp thuận hồi tháng 5 năm ngoái. Xét nghiệm này chỉ dành cho bệnh nhân trên 50 tuổi có dấu hiệu bệnh chứ không dùng cho sàng lọc đại trà.
Tuy tổ chức Alzheimer Association coi đây là bước tiến quan trọng, nhiều nhà nghiên cứu cảnh báo vẫn cần thận trọng. Bà Ann D Cohen, đồng giám đốc Trung tâm nghiên cứu Alzheimer Đại học Pittsburgh, khẳng định các xét nghiệm có giá trị chẩn đoán tốt hơn là dự đoán và cảnh báo nguy cơ dương tính giả cao khi áp dụng rộng rãi.
Cũng theo Cohen, chính sách của chính quyền Trump đã làm chậm tiến độ nghiên cứu của nhiều trung tâm Alzheimer quốc gia, trong đó có trung tâm của bà, vốn phải sử dụng tiền tài trợ từ các nguồn tài trợ từ thiện để duy trì hoạt động và buộc phải hủy bỏ nghiên cứu phát triển công cụ xét nghiệm sinh học phân tử.
Giáo sư Aiello đặc biệt phân biệt giữa nghiên cứu phát triển xét nghiệm và việc áp dụng rộng rãi làm sàng lọc hàng ngày, việc này cần thảo luận kỹ với các chuyên gia chính sách y tế để đảm bảo hiệu quả.
Việc sàng lọc Alzheimer hiệu quả là một thách thức lớn hiện nay, liên quan đến nhiều khía cạnh nghiên cứu, chính sách và y tế cộng đồng, trong bối cảnh số người mắc bệnh dự đoán tiếp tục gia tăng trong tương lai gần.









