ADHD ở phụ nữ: dấu hiệu khác biệt và sự chẩn đoán trì hoãn

Kate Jarvis, người hiện sống ở Mỹ, từng là học sinh xuất sắc với sự sáng tạo và tính tổ chức cao trong suốt thời thơ ấu ở thập niên 1980. Nhưng khi bước vào giai đoạn dậy thì, cô gặp khó khăn trong việc tập trung học tập và điểm số giảm sút, khiến tâm lý bị ảnh hưởng tiêu cực. Mãi đến cuối 30 tuổi, cô mới được chẩn đoán mắc ADHD sau nhiều năm chịu đựng các chẩn đoán về lo âu và trầm cảm trước đó.

Chuyên gia Julia Schechter, nhà tâm lý học lâm sàng và đồng giám đốc Trung tâm ADHD dành cho Nữ giới tại Duke, cho biết ADHD ở bé gái thường biểu hiện khác so với bé trai. Các bé gái dễ có triệu chứng sao nhãng, lộn xộn, thiếu tập trung mà không có các biểu hiện hiếu động hoặc bốc đồng rõ nét như các bé trai, nên thường bị bỏ sót chẩn đoán và chỉ phát hiện muộn trong đời trưởng thành.

Hệ quả sức khỏe và xã hội của việc bỏ qua ADHD ở nữ giới

Sự trì hoãn trong chẩn đoán ADHD dẫn đến nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe và đời sống xã hội của phụ nữ. Theo Julia Schechter, nữ giới mắc ADHD có nhiều vấn đề về tình bạn, khả năng chịu đựng bạo lực trong quan hệ tình cảm, nguy cơ mang thai tuổi vị thành niên cao hơn so với những người không mắc và thậm chí so với nam giới có ADHD. Các rủi ro sức khỏe tâm thần như cảm giác vô giá trị, hành vi tự làm hại và ý định tự tử cũng tăng đáng kể.

Bác sĩ Patricia Quinn, chuyên gia nhi khoa phát triển chuyên về ADHD ở phụ nữ, chỉ ra bên cạnh các vấn đề tâm thần, nữ giới ADHD còn đối mặt nguy cơ cao hơn mắc béo phì, rối loạn ăn uống, tiểu đường loại 2 và bệnh tim mạch. Nguyên nhân được cho là do các yếu tố liên quan như bốc đồng, khó ngủ, thói quen sinh hoạt không lành mạnh, căng thẳng kéo dài từ triệu chứng không được điều trị và xu hướng ăn uống để kích thích dopamine.

Nghiên cứu lớn tại Vương quốc Anh từng cho thấy nữ giới mắc ADHD có tuổi thọ trung bình thấp hơn gần 9 năm so với đồng tuổi không mắc và thấp hơn cả nam giới mắc cùng bệnh khoảng 2 năm. Dù vậy, nhiều người vẫn chưa nhận thức đúng về mức độ nghiêm trọng của rối loạn này.

Tăng chẩn đoán ở phụ nữ trưởng thành và giai đoạn điểm bùng phát tuổi trung niên

Nhận thức về sự khác biệt giới tính trong ADHD đang thúc đẩy sự gia tăng chẩn đoán ở nữ trưởng thành. Dữ liệu liên bang Mỹ năm 2023 cho thấy gần 7 triệu phụ nữ đã được chẩn đoán ADHD.

Advertisement300 × 250

Mặc dù tỷ lệ chẩn đoán ở bé trai vẫn cao hơn bé gái, tuy nhiên sự chênh lệch này gần như cân bằng khi bước vào tuổi trưởng thành.

Các chuyên gia như Ellen Littman, nhà tâm lý học lâm sàng chuyên về nữ giới có ADHD, nhận thấy nhiều phụ nữ phải giấu nhẹm các triệu chứng trong nhiều năm nhưng giai đoạn tuổi trung niên, đặc biệt khi gia đình và công việc trở nên phức tạp, hệ thống tự hỗ trợ này dễ bị sụp đổ. Amy Reyer, phát hiện mắc ADHD ở tuổi 48, cho biết bà gặp khó khăn nặng nề trong việc đối phó cùng lúc với trách nhiệm chăm sóc người thân và áp lực nghề nghiệp. Triệu chứng như thiếu tập trung và lo âu thường xuyên khiến Reyer cảm thấy cuộc sống trở nên quá tải.

Nghiên cứu cũng ghi nhận sự thay đổi nội tiết tố, đặc biệt estrogen trong giai đoạn tiền mãn kinh, có thể làm trầm trọng hơn các triệu chứng ADHD. Nhiều phụ nữ lần đầu tiên được phát hiện mắc ADHD trong giai đoạn này do sự gia tăng các biểu hiện như mờ não và suy giảm khả năng thực thi công việc phức tạp. Jeanette Wasserstein, nhà thần kinh học, cho biết cuộc khảo sát hơn 3.000 phụ nữ mắc ADHD phần lớn phát hiện ra rối loạn trong giai đoạn mãn kinh.

Phương pháp điều trị đa diện và ý nghĩa của chẩn đoán đúng

Điều trị ADHD không chỉ là dùng thuốc. Bác sĩ Patricia Quinn đề xuất với phụ nữ tuổi tiền mãn kinh, liệu pháp thay thế hormon có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng. Đồng thời, liệu pháp tâm lý đặc biệt là liệu pháp hành vi nhận thức đóng vai trò quan trọng trong việc xóa bỏ những mặc cảm, xúc cảm tiêu cực tích tụ lâu dài.

Ellen Littman nhấn mạnh các can thiệp nhằm giúp phụ nữ có cái nhìn tích cực hơn về bản thân dựa trên thông tin thần kinh học, qua đó nâng cao lòng tự trọng và khả năng làm việc hiệu quả, cải thiện mối quan hệ gia đình. Kathleen Nadeau, nhà tâm lý lâm sàng ở Maryland, khuyến khích phụ nữ tìm môi trường phù hợp với thế mạnh cá nhân và cân nhắc thay đổi nghề nghiệp nếu cần thiết để thúc đẩy sự phát triển và hạn chế khó khăn thường nhật.

Những câu chuyện vượt qua và hướng đến tương lai tích cực

Ruth Danoff được chẩn đoán ADHD ở tuổi 50 sau nhiều năm vất vả với những biểu hiện không được giải thích trong suốt thời niên thiếu và trưởng thành. Cô đã chuyển hướng nghề nghiệp từ các vị trí hành chính sang làm doanh nhân và hoạt động vì cộng đồng, mong muốn hỗ trợ nhiều phụ nữ khác tránh được những khó khăn tương tự.

Kate Jarvis, người từng chờ đợi chẩn đoán tới tận tuổi trưởng thành, cho biết nhận biết bệnh giúp cô tiếp cận phương pháp điều trị thích hợp, bao gồm thuốc và trị liệu tâm lý, đồng thời đạt được sự chấp nhận bản thân sâu sắc. Cô khẳng định: "Không tuổi nào là quá muộn để tìm kiếm chẩn đoán và có niềm vui đích thực đang chờ đón chúng ta phía trước."