Trung Quốc điều tra hóa chất từ Liên minh châu Âu: Một vụ việc nhỏ hé lộ sức ép lớn trong thương mại song phương

Theo Thông báo số 44 của Bộ Thương mại Trung Quốc, hai doanh nghiệp Jiangsu Huaihe Chemical và Hubei Dongfang Chemical đã nộp đơn yêu cầu điều tra ngày 14/9/2026, đại diện cho ngành sản xuất p-nitrotoluene nội địa. Sau khi rà soát hồ sơ về tư cách đại diện ngành và chứng cứ được cung cấp, cơ quan này quyết định chính thức khởi xướng vụ việc từ ngày 3/10.

Bộ Thương mại nói hàng nhập từ EU duy trì ở mức cao trong giai đoạn 2022–2025, trong khi giá giảm gần 60%. Đây là những nhận định và chứng cứ ban đầu của bên yêu cầu, chưa phải kết luận cuối cùng về biên độ bán phá giá hoặc mức thiệt hại. Để xác định có cơ sở áp dụng biện pháp chống bán phá giá hay không, cơ quan điều tra còn phải xem xét giá xuất khẩu, giá trị thông thường, quan hệ nhân quả và diễn biến của ngành sản xuất trong nước.

P-nitrotoluene, còn gọi là para-nitrotoluene hoặc 4-nitrotoluene, có công thức C7H7NO2. Chất này thường có dạng rắn màu vàng nhạt đến nâu nhạt ở nhiệt độ phòng và được dùng để tạo các hợp chất tiếp theo, chẳng hạn p-toluidine, axit p-nitrobenzoic và những nguyên liệu cần thiết cho phẩm màu, dược phẩm, sắc tố và thuốc trừ sâu.

Đối với các nhà máy sử dụng hóa chất trung gian, giá đầu vào thấp có thể giúp tiết kiệm chi phí và duy trì sức cạnh tranh. Nhưng đối với doanh nghiệp sản xuất cùng mặt hàng tại Trung Quốc, giá nhập khẩu giảm sâu có thể gây áp lực lên doanh thu và lợi nhuận. Hai lợi ích kinh tế ấy cùng tồn tại, khiến việc xác định thiệt hại cần dựa vào số liệu hơn là những đánh giá giản đơn về hàng rẻ hoặc hàng đắt.

Cơ quan chức năng xác định giai đoạn điều tra bán phá giá từ ngày 1/7/2025 đến 30/6/2026 và giai đoạn xem xét thiệt hại từ 1/1/2022 đến 30/6/2026. Các bên liên quan phải đăng ký tham gia trong vòng 20 ngày kể từ khi công bố.

Quá trình điều tra dự kiến kết thúc trước ngày 3/10/2027, nhưng có thể kéo dài thêm sáu tháng trong trường hợp đặc biệt.

Phạm vi điều tra chỉ bao gồm p-nitrotoluene có xuất xứ EU, được phân loại theo mã thuế 29042020 của Trung Quốc; các sản phẩm khác cùng nhóm mã không tự động thuộc diện xem xét. Nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu và các bên quan tâm có thể gửi chứng cứ cũng như yêu cầu bảo mật dữ liệu nhạy cảm theo quy định. Vì thế, kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc phần lớn vào chất lượng chứng cứ và mức độ hợp tác của các bên.

Hóa chất chỉ là một lát cắt trong mạng lưới bất đồng thương mại rộng hơn. Trung Quốc cho rằng EU gia tăng các vụ điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực hóa chất. Ngược lại, EU nhiều lần bày tỏ lo ngại về trợ cấp, cạnh tranh không bình đẳng và khó khăn của doanh nghiệp châu Âu khi tiếp cận thị trường Trung Quốc. Đây là lập trường của từng bên, không thay thế kết luận pháp lý trong hồ sơ cụ thể.

Ủy ban châu Âu cho biết trong năm 2025, nhu cầu sử dụng công cụ phòng vệ thương mại vẫn ở mức cao và cơ quan này tiếp tục hỗ trợ nhà xuất khẩu EU trước các cuộc điều tra do nước thứ ba khởi xướng. Trong khi đó, theo Reuters, thương mại EU đang chịu áp lực từ lượng hàng nhập khẩu Trung Quốc tăng nhanh tại một số nhóm sản phẩm, trong đó có hóa chất. Những diễn biến đồng thời ấy có thể khiến một cuộc điều tra nguyên liệu trung gian trở thành điểm nhạy cảm trên bàn đàm phán.

Đối với doanh nghiệp hóa chất, câu hỏi thiết thực trước hết là hợp đồng nhập khẩu, nguồn cung thay thế và khả năng biến động giá nếu sau này xuất hiện thuế phòng vệ. Các nhà sản xuất trong nước Trung Quốc sẽ theo dõi mức độ phục hồi đơn hàng; bên sử dụng nguyên liệu lại chú trọng chi phí chế biến và tính ổn định của dây chuyền. Không bên nào có thể biết trước kết quả chỉ từ quyết định mở điều tra.

Về dài hạn, giá trị quan trọng nhất của thủ tục minh bạch là tạo cơ hội để số liệu được thẩm tra và các bên trình bày lập luận. Một nền thương mại bền vững cần vừa có cơ chế ứng phó với cạnh tranh gây thiệt hại, vừa tránh biến những khác biệt về giá cả thành xung đột liên tiếp. Với Trung Quốc và EU, giữ kênh đối thoại mở có thể quan trọng không kém việc bảo vệ từng ngành sản xuất.