Ba tàu dầu trở thành mục tiêu trong một vòng trả đũa mới
Theo CNN, AP và Reuters, quân đội Mỹ nói cuộc tấn công diễn ra sau khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran phóng tên lửa đạn đạo về phía một tàu sân bay và một tàu khu trục Mỹ. CENTCOM cho biết hai chiến hạm đã tránh được các đòn tấn công và toàn bộ quân nhân an toàn. Sau đó, Mỹ chuyển sang đánh ba tàu mà Washington mô tả là thuộc mạng lưới vận chuyển dầu giúp tài trợ cho IRGC và các lực lượng đồng minh trong khu vực.
CENTCOM xác định M/T Downy ngoài khơi Kharg và M/T Stark 1 gần Jask bị vô hiệu hóa, còn M/T Kylo tại Vịnh Oman bị phá hủy hoàn toàn. CNN cho biết Kylo khi đó không chở dầu. Với Stark 1, bản ghi âm được CNN xác minh cho thấy một máy bay quân sự Mỹ đã cảnh báo thủy thủ đoàn rời khỏi khu vực phía sau tàu trước khi khai hỏa. Chi tiết này không làm giảm mức độ nghiêm trọng của cuộc tấn công, nhưng cho thấy nỗ lực hạn chế thương vong cho thủy thủ.
Kharg khiến mỗi đòn đánh mang thêm sức nặng kinh tế
Đảo Kharg có vị trí đặc biệt trong nền kinh tế Iran vì đây là trung tâm xuất khẩu phần lớn dầu thô của nước này. CNN cho biết khoảng 90% dầu xuất khẩu của Iran từng đi qua Kharg. Vì vậy, một tàu dầu bị đánh chỉ cách đảo khoảng 10 km không đơn thuần là một sự cố hàng hải mà còn gửi đi thông điệp về khả năng gây sức ép lên nguồn thu năng lượng của Tehran.
Iranian state media nói tàu gần Kharg trúng bốn quả đạn và không ghi nhận thương vong. Tehran lên án các cuộc tấn công là hành động gây hấn và vi phạm Hiến chương Liên Hợp Quốc. Trong khi đó, phía Mỹ nhấn mạnh logic trả đũa kinh tế: nếu chiến hạm Mỹ bị nhắm mục tiêu, Washington sẽ gây tổn thất lớn hơn cho đội tàu dầu Iran. Chính cách tiếp cận này làm dấy lên lo ngại rằng mỗi hành động trên biển có thể kéo theo một vòng trả đũa mới.
Từ chiến hạm tới tàu thương mại, ranh giới xung đột đang mở rộng
Xung đột hàng hải trước đây chủ yếu khiến thế giới lo ngại về tàu thương mại bị tấn công hoặc giao thông qua Hormuz bị hạn chế. Việc Mỹ trực tiếp đánh ba tàu dầu Iran cho thấy các phương tiện kinh tế đang ngày càng trở thành mục tiêu quân sự.
AP dẫn tuyên bố Mỹ rằng những tàu này thuộc một mạng lưới bí mật trị giá hàng tỷ USD hỗ trợ IRGC và các lực lượng ủy nhiệm.
Iran đồng thời tuyên bố đã tấn công các tàu hoạt động trên những tuyến mà Tehran cho là không được phép và cảnh báo sẽ gia tăng hành động nếu Mỹ tiếp tục can thiệp vào vận tải biển của Iran. Hai bên đưa ra những mô tả khác nhau về tính hợp pháp và nguyên nhân của các hoạt động. Trong bối cảnh đó, các thủy thủ dân sự và doanh nghiệp vận tải trở thành nhóm phải chịu rủi ro ngay cả khi họ không phải là bên quyết định chính sách.
Eo Hormuz trở thành phép thử đối với an toàn hàng hải
Eo Hormuz là một trong những điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới. Reuters cho biết trước khi xung đột làm giao thông suy giảm, gần 20% lượng dầu vận chuyển toàn cầu đi qua tuyến này. Những ngày gần đây, số tàu hàng qua eo biển thấp hơn mức trung bình, phản ánh tâm lý thận trọng của các hãng vận tải trước nguy cơ tên lửa, máy bay không người lái và các hoạt động quân sự.
Đối với thuyền trưởng và chủ tàu, câu hỏi không còn chỉ là giá nhiên liệu hay thời gian hành trình. Họ phải cân nhắc bảo hiểm chiến tranh, khả năng cứu hộ, tín hiệu nhận dạng, tuyến thay thế và nguy cơ bị một bên coi là có liên hệ với đối phương. Khi quy tắc ứng xử trên biển trở nên khó dự đoán, một nhận định sai về danh tính hoặc ý định của tàu cũng có thể tạo ra hậu quả lớn.
Nguy cơ kinh tế vượt xa phạm vi vùng Vịnh
Giá dầu đã tăng mạnh trong sáu tháng xung đột, còn những đợt leo thang mới tiếp tục tạo sức ép lên thị trường. Reuters ghi nhận dầu Brent lên trên 96 USD/thùng trong bối cảnh căng thẳng mới nhất. Với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng, biến động tại Hormuz có thể lan sang giá vận tải, điện, sản xuất và cuối cùng là chi phí sinh hoạt của người dân ở rất xa Trung Đông.
Iran cũng chịu áp lực kinh tế lớn từ trừng phạt và việc xuất khẩu dầu bị gián đoạn. Khi cả hai bên sử dụng năng lượng và hàng hải như công cụ gây sức ép, thiệt hại có nguy cơ mở rộng từ mục tiêu quân sự sang thương mại quốc tế. Một cuộc đối đầu tưởng như diễn ra giữa vài chiến hạm và tàu dầu vì vậy có thể ảnh hưởng tới chuỗi cung ứng, ngân sách quốc gia và hàng triệu hộ gia đình.
Một lối thoát ngoại giao ngày càng cần thiết
Sau nhiều tháng xung đột và những khoảng lặng ngắn ngủi, các kênh ngoại giao vẫn chưa tạo được một khuôn khổ ổn định. Bất đồng về chương trình hạt nhân Iran, trừng phạt, an ninh khu vực và tự do hàng hải tiếp tục chồng lên nhau. Mỗi vụ tấn công mới làm chi phí chính trị của việc nhượng bộ tăng lên, đồng thời khiến nguy cơ tính toán sai lớn hơn.
Một lối thoát thực tế có thể bắt đầu từ những mục tiêu hẹp hơn: bảo đảm an toàn cho tàu dân sự, thiết lập đường dây tránh va chạm, thông báo trước về các khu vực nguy hiểm và tạo cơ chế trung gian để xử lý sự cố trên biển. Những bước như vậy không giải quyết toàn bộ xung đột Mỹ - Iran, nhưng có thể ngăn một vụ việc đơn lẻ biến thành cuộc đối đầu rộng hơn.

















