Từ lịch bế mạc đến đêm đàm phán kéo dài
Kế hoạch bế mạc ngày 20/11 đã không thành hiện thực. Các đại biểu thông qua được một số nội dung kỹ thuật trong phiên họp muộn, nhưng văn kiện bao trùm về định hướng hành động vẫn chưa đạt đồng thuận. Chủ tịch COP31 Murat Kurum, Bộ trưởng Môi trường Thổ Nhĩ Kỳ, thừa nhận hội nghị gần đến đích nhưng vẫn chưa chạm vạch. Việc kéo dài hội nghị không phải bất thường trong các COP, bởi mọi lựa chọn ngôn từ quan trọng đều phải đi qua sự chấp thuận của gần 200 bên tham gia.
Sức ép càng tăng khi các nhà hoạt động tổ chức phản đối im lặng bên ngoài phòng họp, trong khi một người biểu tình ngắt lời phiên toàn thể để phản đối sự chậm trễ. Đối với những cộng đồng đang gánh chịu lũ lụt, hạn hán và những đợt nóng gay gắt, mỗi vòng thương lượng không có kết quả là một dấu hiệu cho thấy khoảng cách giữa tuyên bố ngoại giao và hành động thực tế vẫn quá lớn.
Vì sao nhiên liệu hóa thạch biến mất khỏi dự thảo?
Dự thảo đầu tiên do Australia, bên đồng chủ trì đàm phán cùng Thổ Nhĩ Kỳ, thúc đẩy có ngôn ngữ kêu gọi đẩy nhanh việc loại bỏ nhiên liệu hóa thạch. Đến bản sửa đổi ngày 19/11, những dòng này biến mất sau phản đối từ Saudi Arabia và một số nước sản xuất dầu khí.
Đây là khác biệt mang tính chính trị: một cam kết ghi rõ than, dầu và khí đốt sẽ tạo sức ép về chính sách, đầu tư và trách nhiệm giải trình; một văn kiện chỉ nêu mục tiêu chung có thể dễ được thông qua hơn nhưng ít khả năng thúc đẩy thay đổi.
Liên minh châu Âu cảnh báo nguy cơ biến hội nghị khí hậu thành một hội nghị bảo vệ nhiên liệu hóa thạch. Panama cùng các nước khác muốn một lộ trình chuyển đổi rõ ràng và thậm chí cảnh báo có thể rời bàn đàm phán. Ngược lại, các nước phụ thuộc xuất khẩu năng lượng lo ngại doanh thu ngân sách, việc làm và an ninh năng lượng sẽ bị tác động. Bởi vậy, sự bất đồng không chỉ nằm ở khoa học khí hậu mà còn ở cấu trúc kinh tế hiện tại của từng quốc gia.
Điện khí hóa có phải lối thoát?
Một sáng kiến của nước chủ nhà đề xuất điện đáp ứng 35% tổng nhu cầu năng lượng cuối cùng thế giới vào năm 2035. Ý tưởng là thay động cơ dùng xăng, dầu hoặc hệ thống sưởi đốt khí bằng phương tiện và thiết bị điện. Bộ trưởng Khí hậu Australia Chris Bowen coi điện khí hóa là chìa khóa rời xa nhiên liệu hóa thạch. Nhưng hiệu quả giảm phát thải phụ thuộc vào nguồn điện: xe điện sạc từ mạng lưới chủ yếu dùng than không thể mang lại lợi ích khí hậu như mạng lưới dựa vào gió, mặt trời và các nguồn ít carbon.
Vì vậy, một số phái đoàn yêu cầu gắn từ “sạch” vào mục tiêu điện khí hóa. Tranh luận khác xoay quanh công nghệ thu giữ carbon: bên ủng hộ coi đây là công cụ cho ngành công nghiệp khó giảm phát thải, còn các quốc đảo lo nó trở thành lý do để trì hoãn giảm sử dụng dầu khí. Bộ trưởng Vanuatu Ralph Regenvanu yêu cầu loại bỏ những giải pháp mà ông đánh giá là không hiệu quả. Mục tiêu con số chỉ có ý nghĩa khi đi cùng cách thực hiện minh bạch.
Tiền và khoa học: hai câu hỏi chưa có lời giải
Các nước đang phát triển nhấn mạnh họ không thể xây hệ thống cảnh báo sớm, đê biển, bệnh viện chống chịu thiên tai hoặc đổi mới hạ tầng chỉ bằng lời hứa. Bộ trưởng Môi trường Ghana Zanetor Agyeman-Rawlings khẳng định châu Phi không chấp nhận một kết quả gồm những tuyên bố mà không có nguồn lực để thực hiện. Một mục tiêu tài trợ thích ứng 120 tỷ USD được đề cập trong quá trình thương lượng nhưng đã không còn trong bản dự thảo sau đó, làm tăng lo ngại về khả năng huy động vốn.
Thời điểm xuất bản các báo cáo khoa học của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) cũng gây chia rẽ, trong lúc văn kiện thừa nhận nguy cơ vượt ngưỡng nóng lên 1,5°C của Thỏa thuận Paris. Hội nghị diễn ra giữa cú sốc giá năng lượng và nhiều khủng hoảng địa chính trị. Những áp lực trước mắt đó khiến thỏa thuận dài hạn khó hơn, nhưng đồng thời cho thấy chi phí trì hoãn giảm phát thải và thích ứng sẽ ngày càng đắt đỏ.















