Từ hành lang hội nghị đến những hòn đảo đang ngập
Albon Ishoda, nhà ngoại giao của Marshall Islands, nói với The Guardian rằng nỗi lo khí hậu theo ông cả vào giấc ngủ. Đối với một quốc gia gồm những đảo san hô thấp, nguy cơ không chỉ là thiệt hại tài sản hay giảm sản lượng kinh tế. Đó là câu hỏi liệu người dân còn có thể duy trì cộng đồng, ngôn ngữ và nơi chôn nhau cắt rốn trên chính quê hương hay không. Những vấn đề vốn được trình bày bằng phần triệu khí nhà kính và đường biểu diễn nhiệt độ tại COP lại hiện ra bằng nước mặn xâm nhập và các khu dân cư thường xuyên bị ngập.
Nghiên cứu về mực nước biển do NASA và các cơ quan Liên Hợp Quốc dẫn lại cho thấy nhiều đảo Thái Bình Dương sẽ phải đối mặt với số ngày ngập lụt tăng mạnh đến giữa thế kỷ. Thiệt hại không chờ đến khi đảo chìm hẳn: nguồn nước ngọt, đường sá, trường học, bệnh viện và khả năng tiếp tục sinh sống đã bị tác động từ trước. Chính vì vậy, đại diện các đảo nhấn mạnh rằng thích ứng không thể thay thế việc cắt giảm phát thải.
Dự thảo bỏ nhiên liệu hóa thạch và bài toán 1,5°C
Ngày 19/11, bản dự thảo quyết định trung tâm của COP31 không còn nêu trực tiếp yêu cầu chuyển dịch khỏi than, dầu và khí đốt. Reuters và Financial Times xác nhận thay đổi này, trong khi các nhà vận động lo ngại sự thiếu vắng ngôn ngữ rõ ràng sẽ làm suy yếu tín hiệu chính sách.
Các nhà điều hành đàm phán lập luận rằng mục tiêu chuyển dịch đã được thừa nhận tại COP28, nhưng nhiều quốc đảo cho rằng lặp lại và cụ thể hóa cam kết mới chính là cách ngăn nó bị lãng quên.
Mối quan tâm thứ hai là hiện tượng vượt ngưỡng 1,5°C trong một thời gian rồi mới tìm cách kéo nhiệt độ xuống. Mỗi phần nhỏ của một độ tăng thêm đều có thể làm rủi ro đối với san hô, bờ biển và hệ sinh thái gia tăng. Bộ trưởng khí hậu Fiji Lynda Tabuya cảnh báo một kết quả không nhắc tới nhiên liệu hóa thạch và không bảo vệ mục tiêu 1,5°C sẽ là thất bại. Tuy nhiên, tính đến ngày 20/11, văn bản đang tranh luận vẫn chỉ là dự thảo; kết quả cuối cùng chưa thể được coi là đã định.
Quỹ khu vực: tự chủ nhưng chưa đủ tiền
Pacific Resilience Facility là nỗ lực của các quốc đảo nhằm chủ động tài trợ cho công trình chống chịu, ứng phó thiên tai và nhu cầu thực tế của cộng đồng. Theo thông tin do Minderoo công bố trong tuần diễn ra COP31, nguồn cam kết hiện khoảng 190 triệu USD, trong khi mục tiêu vốn ban đầu là 500 triệu USD. Australia đóng góp khoảng 100 triệu đô la Australia, và tổ chức thiện nguyện Minderoo của Andrew Forrest tuyên bố hỗ trợ thêm 5 triệu USD.
Những khoản đóng góp có giá trị biểu tượng và thực tiễn, nhưng khoảng thiếu hụt hơn 300 triệu USD đặt ra câu hỏi lớn: ai sẽ trả cho những thiệt hại do một cuộc khủng hoảng mà các quốc đảo đóng góp rất ít vào nguyên nhân? Tài chính khí hậu cũng cần đến đúng nơi, dễ tiếp cận và không làm các nước nhỏ thêm gánh nợ. Một quỹ do khu vực quản lý có thể giảm sự phụ thuộc vào những chương trình xa lạ với nhu cầu địa phương, nhưng không thể thay thế nghĩa vụ hỗ trợ của cộng đồng quốc tế.
Khi ngoại giao khí hậu gặp luật pháp quốc tế
Sự kiên nhẫn của Thái Bình Dương không đồng nghĩa với thụ động. Từ vai trò của Marshall Islands trong việc hình thành Thỏa thuận Paris đến sáng kiến do sinh viên ở Vanuatu thúc đẩy, các quốc đảo liên tục chuyển nỗi lo sinh tồn thành đề nghị chính sách cụ thể. Ý kiến tư vấn năm 2025 của Tòa án Công lý Quốc tế về nghĩa vụ khí hậu của các quốc gia đã mở thêm công cụ lập luận pháp lý, dù không tự động tạo ra bồi thường hay buộc một nước giảm phát thải ngay lập tức.
Tuvalu cũng chuẩn bị đăng cai diễn đàn tiếp theo thuộc tiến trình Santa Marta, nhằm tập hợp các quốc gia sẵn sàng thúc đẩy chuyển đổi công bằng khỏi nhiên liệu hóa thạch. Chiến lược này không phải từ bỏ COP mà là mở thêm lối đi: thỏa thuận giữa các nước có thiện chí, vận động pháp lý, huy động vốn và bảo vệ quyền con người. Với các đảo nhỏ, thành công không được đo bằng độ dài tuyên bố mà bằng số gia đình có thể ở lại an toàn trên quê hương.
















