Hai lá phiếu và một rào cản lâu dài
Dự luật 40 đề xuất khoản thu một lần bằng 5% tài sản ròng của cư dân California sở hữu trên 1 tỷ USD, với phần lớn nguồn thu dự kiến dành cho y tế. Theo Associated Press, khoảng 52% cử tri bỏ phiếu chống. Trong khi đó, Dự luật 42 được thông qua, hạn chế việc áp dụng các loại thuế mới lên tài sản tài chính, phần sở hữu trong doanh nghiệp, tài sản trí tuệ và các sắc thuế có hiệu lực hồi tố. Đây không đơn thuần là một thất bại trong kỳ bầu cử: vì quy định mới mang tính hiến định, cơ quan lập pháp không thể tự mình xóa bỏ mà phải trở lại với lá phiếu của người dân.
Điểm phân biệt quan trọng nằm ở đối tượng đánh thuế. Thu nhập là khoản kiếm được trong một khoảng thời gian; tài sản là tổng giá trị tích lũy, bao gồm cả cổ phần doanh nghiệp chưa bán. Một tỷ phú có thể nắm giữ khối tài sản khổng lồ nhưng không có dòng tiền tương ứng mỗi năm. Vì vậy, thuế tài sản đặt ra các thách thức về định giá, thanh khoản, kiểm tra và khả năng chuyển nơi cư trú. Ngược lại, người ủng hộ cho rằng chỉ dựa vào thuế thu nhập có thể bỏ sót một phần đáng kể năng lực đóng góp của giới siêu giàu.
Cuộc đua tốn kém và các liên minh khó đoán
Phe phản đối có ưu thế tài chính vượt trội. Associated Press cho biết một ủy ban vận động chống Dự luật 40 và ủng hộ Dự luật 42 huy động hơn 333 triệu USD, trong đó có khoản đóng góp lớn từ các tỷ phú công nghệ như Sergey Brin và Eric Schmidt. Chi tiêu của phe phản đối cao gấp khoảng mười lần phe ủng hộ.
Tuy nhiên, tiền bạc không phải cách giải thích duy nhất cho mỗi lá phiếu. Thống đốc Gavin Newsom cũng phản đối đề xuất, cảnh báo rằng việc đánh thuế trực tiếp vào tài sản có thể khiến người nộp thuế lớn chuyển đi, từ đó thu hẹp nguồn thu về sau.
Ranh giới tranh cãi không trùng khít với ranh giới đảng phái. SEIU United Healthcare Workers West, Thượng nghị sĩ Bernie Sanders và Hạ nghị sĩ Ro Khanna ủng hộ thuế tài sản, trong khi một số tổ chức thường gần gũi với cử tri Dân chủ lại phản đối. Một phía nhấn mạnh nhu cầu tài trợ cho bệnh viện và người bệnh; phía kia lo ngại biến động nguồn thu khi tài sản và nơi cư trú có thể dịch chuyển. Sự chia rẽ chỉ ra rằng đồng tình với mục tiêu giảm bất bình đẳng chưa đủ để đồng thuận về một công cụ cụ thể.
Vì sao các sắc thuế khác vẫn được thông qua
Ở những bang khác, cử tri sẵn lòng chấp nhận tăng thuế đối với thu nhập cao. Theo Associated Press, Washington duy trì mức thuế 9,9% với phần thu nhập hộ gia đình trên 1 triệu USD; Colorado thông qua biểu thuế thu nhập lũy tiến với mức cao hơn áp dụng cho phần thu nhập vượt ngưỡng này. Ngay tại California, cử tri cũng chấp thuận kéo dài vô thời hạn một khoản tăng thuế thu nhập đối với người thu nhập cao để hỗ trợ giáo dục. Những chính sách đó khác căn bản Dự luật 40: thuế đánh vào thu nhập đã phát sinh quen thuộc hơn việc định giá các khoản nắm giữ chưa bán.
Mục đích sử dụng nguồn thu cũng quan trọng, nhưng thiết kế chính sách không kém phần quyết định. Một khoản thu dành cho trường học hoặc y tế có thể tạo thiện cảm, song lo ngại về cách thực hiện và hệ quả ngoài dự kiến vẫn khiến cử tri dè dặt. Các nhà phân tích được CalMatters phỏng vấn lưu ý sự bất đồng trong liên minh vốn ủng hộ thuế lũy tiến, cùng những lo ngại nảy sinh từ các đề xuất cạnh tranh trên lá phiếu. Kết quả phản ánh nhiều lựa chọn đan xen chứ không phải lời phủ quyết đối với nguyên tắc người giàu đóng góp nhiều hơn.
Tranh luận tiếp tục trong khuôn khổ mới
Những người ủng hộ đã nói tới khả năng quay lại vào năm 2028. Tuy nhiên, Dự luật 42 buộc mọi nỗ lực khôi phục thuế tài sản phải tính đến rào cản hiến định mới hoặc tìm một phương án phù hợp với quy định này. Thống đốc đắc cử Xavier Becerra, dù phản đối Dự luật 40, vẫn nhìn nhận tỷ lệ ủng hộ đáng kể là dấu hiệu cho thấy người dân băn khoăn về sự đóng góp công bằng. Vì thế, tranh luận có thể chuyển sang thuế thu nhập, lãi vốn và những nguồn thu khác, thay vì mặc nhiên coi thuế tài sản ròng là lựa chọn duy nhất.
Vấn đề nền tảng chưa biến mất: chính quyền cần ngân sách ổn định cho giáo dục và y tế, trong khi dòng vốn và người giàu có thể di chuyển giữa các bang. Mọi đề xuất tiếp theo sẽ phải trả lời đồng thời câu hỏi về tính khả thi, phân bổ gánh nặng và khả năng bảo vệ nguồn thu. Lá phiếu California không khép lại cuộc tranh luận về bất bình đẳng; nó cho thấy cử tri có thể tán thành mục tiêu công bằng nhưng vẫn phản đối một phương thức cụ thể nếu chưa tin vào cách thực hiện.

















