Lithuania xây nhà máy laser siêu nhanh lớn nhất thế giới, bước vào trung tâm chuỗi cung ứng chip AI giữa căng thẳng với Trung Quốc

Tháng Mười vừa qua, Litilit khánh thành nhà máy mới tại Vilnius với công suất thiết kế 3.000 laser femto giây mỗi năm. Theo công ty, đây là năng lực sản xuất tiềm năng lớn nhất thế giới đối với dòng laser tiên tiến này; để so sánh, sản lượng toàn cầu năm ngoái ước đạt khoảng 9.600 chiếc. Trong năm đầu, nhà máy dự kiến xuất xưởng 1.000 chiếc trước khi nâng dần lên công suất tối đa, phần lớn dành cho xuất khẩu sang châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á.

Điểm khác biệt nằm ở mức độ tự động hóa. Các nhà sản xuất laser truyền thống phụ thuộc nhiều vào lắp ráp thủ công, trung bình mỗi công nhân chỉ làm ra khoảng một chiếc laser mỗi năm. Trong khi đó, nhà máy của Litilit đạt khoảng 85% tự động hóa với đội ngũ chừng 100 đến 200 người. Theo ông Gavrilinas, điều này cho phép công ty nhân rộng mô hình ở bất kỳ quốc gia nào và hạn chế tác động của những “biến động” về chi phí lao động hay chính trị; Litilit đang cân nhắc mở thêm cơ sở tại Singapore, Nhật Bản, Mỹ và châu Âu.

Litilit lớn lên trong một bối cảnh ngoại giao nhạy cảm. Bắc Kinh đã áp hàng loạt hạn chế thương mại không chính thức đối với Lithuania vì lập trường về Đài Loan, và tháng Bảy năm nay, Bộ Thương mại Trung Quốc đưa nhà sản xuất laser Ekspla của Lithuania vào danh sách kiểm soát xuất khẩu lưỡng dụng cùng 13 thực thể khác của Liên minh châu Âu.

Dù vậy, ông Nikolajus Gavrilinas, đồng sáng lập kiêm CEO Litilit, khẳng định công ty hoàn toàn tuân thủ đường lối đối ngoại chính thức của Lithuania và tìm kiếm quan hệ đối tác vững chắc với cả châu Âu, Mỹ lẫn châu Á.

Theo ông, khi một bên cần công nghệ này còn bên kia cần công nghệ khác và cả hai đều nằm trong chuỗi cung ứng toàn cầu của nhau, hoạt động kinh doanh khó có thể dễ dàng bị chặn lại. Ông cho biết Litilit cùng các đối tác sẵn sàng nâng công suất lên hàng chục nghìn laser mỗi năm.

Khi các mô hình AI đòi hỏi sức tính toán ngày càng lớn, các trung tâm dữ liệu đang thay đổi cách lắp ráp chip, chuyển sang kỹ thuật đóng gói tiên tiến, xếp nhiều chip trên cùng một bảng mạch. Laser femto giây mang lại những lợi thế đáng kể trong quá trình này:

Lớp trung gian thủy tinh (glass interposer) là tấm kính mỏng nối các chiplet và bộ nhớ với đế đóng gói; hệ số giãn nở nhiệt của thủy tinh có thể điều chỉnh để gần khớp với silicon, khiến nó trở thành vật liệu đầy hứa hẹn. Ông Gavrilinas ví việc khắc mạch điện bên trong thủy tinh giống như in 3D, và tin rằng công nghệ femto giây sẽ là chuẩn mực của ngành trong 20 năm tới trước khi laser atto giây có thể tiếp bước. Mục tiêu của Litilit là đưa laser femto giây từ các ứng dụng ngách ra thị trường đại trà, như các thế hệ laser trước từng đi từ phòng thí nghiệm tới việc khắc tên lên chiếc cốc.

Ngành laser Lithuania bắt nguồn từ năm 1962, khi quốc gia này còn thuộc Liên Xô và ba sinh viên được cử tới Moscow học vật lý laser và điện tử lượng tử. Năm 1966, chiếc laser đầu tiên của đất nước được bắn tại Đại học Vilnius. Ngày nay, theo Đại học Vilnius, Lithuania có hơn 60 doanh nghiệp laser và quang tử, hơn 2.000 chuyên gia tại các trung tâm nghiên cứu, và xuất khẩu hơn 90% sản lượng laser.

Bất chấp nguy cơ bị đưa vào danh sách đen, giới laser Lithuania vẫn tìm kiếm hợp tác với các chuyên gia Đài Loan, một trung tâm bán dẫn hàng đầu thế giới. Theo Hội đồng Nghiên cứu Lithuania, tháng trước 60 nhà nghiên cứu hai bên đã tham dự hội thảo công nghệ laser kéo dài ba ngày tại Lithuania, trong khuôn khổ thỏa thuận năm 2023 với Hội đồng Khoa học và Công nghệ Quốc gia Đài Loan nhằm tài trợ các dự án nghiên cứu chung.