Khái niệm chưng cất AI và vai trò của Google
Đầu năm nay, Jeff Dean, Trưởng bộ phận trí tuệ nhân tạo của Google, chia sẻ trong một podcast về thuật toán chưng cất - một khái niệm khi đó còn khá hạn chế phổ biến ngoài giới chuyên môn công nghệ cao. Chưng cất AI là kỹ thuật thu nhỏ khả năng của một mô hình AI lớn sang mô hình nhỏ hơn, đảm bảo hiệu quả mà không cần duy trì hệ thống lớn phức tạp. Theo Dean, kỹ thuật này được phát triển tại Google nhằm nâng cao hiệu suất xử lý trên các hệ thống phân tích hình ảnh, giúp mô hình nhỏ hóa vẫn giữ được chất lượng và khả năng nhận diện hình ảnh hiệu quả.
Chưng cất đòi hỏi phải có mô hình tiên tiến làm nguồn ban đầu để "chưng cất" tạo ra mô hình nhỏ hơn. Điều này giúp giảm tải và tăng tốc độ xử lý trong nhiều ứng dụng thực tế.
Lo ngại an ninh khi kỹ thuật chưng cất được Trung Quốc áp dụng
Trong vòng 5 tháng, thuật toán chưng cất bỗng trở thành chủ đề nóng tại Thung lũng Silicon cũng như Washington D.C., khi các chuyên gia cùng nhà làm luật Mỹ tranh luận về việc liệu phương pháp này có trở thành mối đe dọa an ninh quốc gia, giúp Trung Quốc bắt kịp Mỹ trong cuộc đua phát triển AI.
Lo ngại tăng lên rõ rệt khi phòng thí nghiệm Moonshot AI của Trung Quốc tung ra phiên bản AI Kimi K3, được người dùng nhận xét là có khả năng cạnh tranh không thua kém các AI thương mại hàng đầu của Anthropic và OpenAI. Trái với các công ty AI Mỹ, vốn giữ bản quyền mô hình, Moonshot và các đơn vị Trung Quốc cung cấp các mô hình "open-weight" (mở trọng số) cho phép tải xuống, chỉnh sửa và vận hành tự do, tạo điều kiện hỗ trợ linh hoạt hơn cho người sử dụng.
Nhiều quan chức Mỹ cáo buộc Moonshot đã sử dụng thuật toán chưng cất để sao chép mô hình Fable của Anthropic, từ đó phát triển K3 nhanh chóng. Michael Kratsios, cố vấn Nhà Trắng, công bố trên mạng xã hội X rằng Moonshot đã xây dựng nền tảng nội bộ công phu để thực hiện chưng cất quy mô lớn từ các mô hình Mỹ, đồng thời áp dụng nhiều phương pháp truy cập để tránh bị phát hiện.
Thuật toán chưng cất và tranh luận về quyền sở hữu trí tuệ
Chưng cất là quá trình dùng sản phẩm đầu ra của một chatbot hay mô hình AI tiên tiến để huấn luyện một mô hình khác. Tuy nhiên, vấn đề gây tranh cãi là việc sử dụng kết quả mô hình đã đầu tư nhiều tiền bạc và công sức phát triển để tạo ra các mô hình cạnh tranh mà không được sự cho phép rõ ràng.
Chuyên gia Pukar Hamal nhận định, đây tương tự việc một người học bài chăm chỉ rồi bị người khác sao chép kết quả mà không làm việc tương tự. Điều này khiến các công ty lớn như Anthropic phản đối mạnh mẽ, bởi họ có hệ thống ngăn chặn việc sử dụng trái phép AI trong các hoạt động nguy hiểm như phát triển vũ khí sinh học hay tấn công mạng ác ý.
Sự phản ứng từ các tập đoàn công nghệ và phản hồi chính sách
Trước những tranh cãi về chưng cất và ảnh hưởng đến bản quyền, ngày thứ Sáu tuần trước, nhiều “đại gia” công nghệ toàn cầu gồm Nvidia, Microsoft, Meta, Palantir và hơn 20 công ty khác cùng đồng thuận phát hành thư kêu gọi các nhà hoạch định chính sách tránh đặt ra các hạn chế quá sớm đối với mô hình AI mở được cho là sẽ cản trở cạnh tranh và đổi mới.
Họ cho rằng chưng cất là kỹ thuật phổ biến và cần thiết để nâng cấp, kiểm chứng các mô hình AI, đồng thời cảnh báo việc kiểm soát quá mức có thể làm suy giảm sự sáng tạo và đẩy đổi mới công nghệ ra nước ngoài.
Thách thức từ chính sách Mỹ và lập trường của các chuyên gia
Chuyên gia Colin Shea-Blymyer của Trung tâm An ninh và Công nghệ Emergent tại Georgetown nhận xét chính phủ Mỹ vẫn đang cân nhắc vị thế trước vấn đề này. Mỹ có thể coi việc sử dụng đầu ra AI của mình bởi các công ty Trung Quốc hoặc Nga để tạo ra các sản phẩm mạnh hơn là bất công.
CEO Box, Aaron Levie, một trong những người ký thư chung, đánh giá các công ty Mỹ cần tiếp cận công nghệ tốt nhất dù nguồn gốc từ đâu để duy trì lợi thế cạnh tranh. Ông dự báo sự tiến bộ AI sẽ theo hướng giảm chi phí và tăng hiệu quả qua thời gian, thúc đẩy đổi mới liên tục.
Shashi Bellamkonda, Giám đốc nghiên cứu Info-Tech Research Group, tiếp tục cho biết nhiều công ty kể cả Nvidia cũng ứng dụng chưng cất trong quá trình đào tạo các mô hình của mình, khẳng định đây là kỹ thuật hợp lệ và phổ biến.
Chính sách và quan điểm của Anthropic
Dù vậy, Anthropic lại cảnh báo về việc khai thác công nghệ chưng cất không phù hợp, nhất là khi họ phát hiện mô hình Claude của mình bị các phòng thí nghiệm Trung Quốc như DeepSeek, Moonshot khai thác qua hơn 24.000 tài khoản ảo với 16 triệu tương tác. Giá trị công ty gần 1.000 tỷ USD và tham vọng IPO trong tương lai, Anthropic coi đây là vấn đề an ninh quốc gia cần được xử lý hợp tác toàn cầu giữa các nhà đầu tư, lập pháp và cộng đồng AI quốc tế.
Công ty này cùng OpenAI đã chính thức cấm việc chưng cất trong điều khoản dịch vụ, coi đây có thể là hành vi trộm cắp sở hữu trí tuệ không được phép.
Thách thức kép: chi phí và bản quyền
Với chi phí vận hành AI ngày càng đắt đỏ, nhiều doanh nghiệp không ngại áp dụng các mô hình "open-weight" như Kimi K3 để tiết kiệm chi phí, miễn là kiểm soát được rủi ro bảo mật. Chuyên gia Hamal cho biết công ty ông sẽ cân nhắc sử dụng mô hình Trung Quốc sau khi kiểm tra kỹ thuật và đảm bảo không có mã độc hoặc hậu môn bí mật.
Tuy nhiên, vấn đề của Anthropic và OpenAI trong việc đề cập tới tranh chấp bản quyền cũng trở nên phức tạp hơn khi chính họ cũng đã sử dụng các nguồn dữ liệu ngoài không được phép trong việc phát triển mô hình AI, và bị kiện bởi các tác giả sách, theo lời luật sư Max Pritt của Boies Schiller Flexner. Ông còn cho rằng chính phủ cũng phải cân bằng giữa quyền sở hữu công nghệ của các công ty lớn và quyền lợi của các cá nhân, nhóm sáng tạo trong cuộc chiến pháp lý về AI.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Kỹ thuật chưng cất AI đang trở thành mấu chốt trong phát triển và nâng cấp các mô hình AI hiện đại.
- Việc Trung Quốc áp dụng chưng cất trong phát triển AI gây lo ngại về vấn đề sở hữu trí tuệ và an ninh quốc gia Mỹ.
- Nhiều tập đoàn công nghệ lớn đã cùng kêu gọi không nên áp đặt hạn chế quá sớm đối với mô hình AI mở trọng số.
- Anthropic và OpenAI phản đối việc sử dụng chưng cất không được phép, coi đây có thể là hành vi trộm cắp công nghệ.
- Mô hình AI mở trọng số giúp doanh nghiệp giảm chi phí nhưng đi kèm nhiều thách thức về bảo mật và pháp lý.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.











