Từ hội nghị thượng đỉnh đến đề xuất 2.000 MW
Theo Reuters, Ngoại trưởng Samuel Okudzeto Ablakwa cho biết Nga đồng ý phối hợp với Ghana phát triển một nhà máy điện hạt nhân công suất 2.000 MW. Cam kết được thông báo sau cuộc gặp song phương ngày 30/10 tại Hội nghị thượng đỉnh Nga–Châu Phi lần thứ ba. Phía Ghana mô tả đây là bước đi nhằm củng cố an ninh năng lượng và thúc đẩy công nghiệp hóa.
Trước đó, tập đoàn hạt nhân quốc doanh Rosatom nói đang thảo luận những dự án nhà máy quy mô lớn với Ghana, Uganda, Ethiopia và Ai Cập. Tuy vậy, việc hai chính phủ tuyên bố hợp tác mới đánh dấu giai đoạn định hướng. Những chi tiết quyết định giá thành điện cuối cùng, như cấu trúc tài chính, chủ đầu tư, nhà thầu, loại lò phản ứng và thời gian khởi công, chưa được công bố trong thông báo được dẫn.
Vì sao nguồn điện ổn định có ý nghĩa với Ghana
Một nền kinh tế muốn chế biến sâu khoáng sản, phát triển sản xuất và thu hút doanh nghiệp công nghệ cần điện đủ tin cậy trong nhiều thập niên. Nguồn phát hạt nhân có thể cung cấp điện nền với lượng phát thải carbon trực tiếp thấp khi vận hành; đây là lý do các nhà hoạch định chính sách Ghana coi nó là lựa chọn bổ sung cho thủy điện, nhiệt điện và năng lượng tái tạo.
Nhưng công suất danh định 2.000 MW không tự động biến thành điện giá rẻ. Một dự án hạt nhân đòi hỏi vốn ban đầu rất lớn, hệ thống truyền tải phù hợp, cơ quan quản lý độc lập, lực lượng vận hành chuyên nghiệp và kế hoạch xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng. Những điều kiện đó ảnh hưởng đến hóa đơn điện của người dân không kém bản thiết kế lò phản ứng.
Lộ trình chuẩn bị và phép thử về tài chính
Theo Viện Các vấn đề Kinh tế Ghana, nước này đang triển khai giai đoạn hai trong phương pháp tiếp cận theo các mốc của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế. Một sáng kiến công bố ngày 30/10 nhằm tăng năng lực quản trị, nhân sự, khung pháp lý và mức độ sẵn sàng đầu tư.
Cơ quan tin tức Ghana cũng đưa tin việc khảo sát địa điểm và chuẩn bị quy định đang được xúc tiến.
Tài chính sẽ là bài toán phức tạp. Đàm phán cần làm rõ phần vốn chủ sở hữu, khoản vay và bảo lãnh, rủi ro vượt dự toán, tỷ giá, giá bán điện và nghĩa vụ khi nhà máy kết thúc vòng đời. Công khai các giả định này sẽ giúp công chúng đánh giá lợi ích thực sự thay vì chỉ dựa vào quy mô megawatt được công bố.
Quan hệ song phương mở rộng nhưng phải phân biệt cam kết và kết quả
Ngoài lĩnh vực năng lượng, hai nước nêu kế hoạch tăng cường hợp tác quốc phòng, hỗ trợ nông nghiệp và mở rộng học bổng cho sinh viên Ghana tại Nga. Theo lời Ngoại trưởng Ablakwa, Tổng thống Putin cũng cam kết ngăn công dân Ghana tham gia cuộc chiến của Nga tại Ukraine, kể cả qua tuyển mộ không chính quy hoặc tự nguyện. Đây là thông tin được phía Ghana công bố, cần phân biệt với cơ chế thực thi và kết quả kiểm chứng sau này.
Với Ghana, hợp tác đa lĩnh vực có thể đem lại thêm lựa chọn về công nghệ và đào tạo. Tuy nhiên, sự phụ thuộc dài hạn vào một nhà cung cấp hạt nhân cũng đặt ra câu hỏi về phụ tùng, nhiên liệu, bảo dưỡng và năng lực ứng phó rủi ro địa chính trị. Một chiến lược năng lượng bền vững cần cân nhắc cả khả năng tự chủ của các thế hệ tương lai.
Điều gì cần xảy ra tiếp theo
Để biến tuyên bố tại Moskva thành nguồn điện thực tế, Ghana phải hoàn thành đánh giá kỹ thuật, tác động môi trường, tham vấn cộng đồng và các thủ tục cấp phép theo chuẩn quốc tế. Chính phủ cũng cần làm rõ dự án 2.000 MW liên hệ ra sao với các kế hoạch hạt nhân từng thảo luận với đối tác khác, tránh chồng lấn mục tiêu và chi phí.
Thước đo thành công không nằm ở một lễ ký kết mà ở các mốc có thể giám sát: hợp đồng rõ ràng, phân bổ rủi ro công bằng, an toàn được kiểm chứng và điện đến được nhà máy lẫn gia đình với chi phí hợp lý. Những câu hỏi khó được đặt sớm chính là cách bảo vệ lời hứa phát triển lâu dài.
