Ngoại giao giữa sức ép và lời mời gọi
Khi Jared Kushner và Steve Witkoff gặp Tổng thống Vladimir Putin ở Điện Kremlin đầu tháng 9, cuộc trao đổi cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng ngoại giao và thực tế chiến trường. Theo thông tin được New York Times thuật lại, phía Nga bày tỏ tin tưởng về triển vọng kiểm soát toàn bộ Donbas và cảnh báo về những đợt tấn công vào lưới điện Ukraine trước mùa đông. Phản ứng của ông Kushner nêu một câu hỏi cốt lõi: liệu các bên có thể tránh lặp lại thêm một năm của những mục tiêu không đổi và những tổn thất mới?
Cùng lúc, Quốc hội Mỹ đã thông qua dự luật trừng phạt và thuế quan với tỷ lệ 262-159, nhằm tăng áp lực kinh tế lên Nga. Reuters cho biết văn bản nhắm vào ngành năng lượng, quốc phòng và “hạm đội bóng tối” vận chuyển dầu, đồng thời mở đường cho mức thuế cao đối với các nước phụ thuộc lớn vào dầu khí Nga. Đây là tín hiệu rằng Washington vẫn giữ trong tay công cụ răn đe đáng kể.
Nhưng ngoại giao hiệu quả không chỉ là nâng chi phí cho đối phương. Nó còn cần chỉ ra một lối ra đáng tin cậy. Bởi vậy, việc chính quyền Mỹ cân nhắc kết hợp trừng phạt với những động lực đối thoại cho thấy nỗ lực chuyển từ thế đối đầu thuần túy sang một khuôn khổ có điều kiện: giảm bạo lực phải đi cùng lợi ích có thể kiểm chứng, thay vì trở thành lời hứa mơ hồ.
Những thỏa thuận kinh tế: cơ hội hay rủi ro
Theo nội dung bài tham khảo, Nhà Trắng đang xem xét khả năng thực hiện một số thỏa thuận kinh doanh với Nga ngay cả trước khi chiến tranh kết thúc. Các lĩnh vực từng được Moscow nêu ra gồm đất hiếm, nhôm, dự án ở Bắc Cực và hoạt động liên quan đến khí tự nhiên.
Cách tiếp cận này khác với lập trường trước đây rằng thương mại chỉ nên mở ra sau khi chiến tranh dừng lại.
“Ngoại giao chỉ đáng tin khi lợi ích đi cùng trách nhiệm”, là nguyên tắc cần được đặt lên bàn đàm phán, bởi mọi ưu đãi sớm đều cần gắn với điều kiện rõ ràng: giảm tấn công, tôn trọng cam kết và chấp nhận giám sát độc lập.
Người ủng hộ cho rằng những tín hiệu kinh tế có thể giúp giới tinh hoa Nga thấy lợi ích của việc chấm dứt chiến tranh. Người hoài nghi lại lo rằng ưu đãi quá sớm có thể làm suy yếu sức ép, hoặc khiến an ninh của Ukraine bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Vì vậy, thước đo không phải là số biên bản ghi nhớ được ký, mà là liệu chúng có làm giảm rủi ro cho dân thường và tạo tiến triển thật sự về ngừng bắn hay không.
Donbas và điện năng: hai nút thắt của hòa bình
Donbas vẫn là điểm nghẽn lớn nhất. Moscow muốn Kyiv rút khỏi phần lãnh thổ còn do Ukraine kiểm soát ở khu vực này, còn Ukraine không chấp nhận đánh đổi chủ quyền để đổi lấy một thỏa thuận thiếu bảo đảm. Reuters cho biết Kyiv đang chuẩn bị cho khả năng nối lại đàm phán ba bên vào tháng 10, trong khi Điện Kremlin nói chưa thể xác định thời điểm hay địa điểm.
Ở bình diện nhân đạo, lệnh tạm ngừng tấn công các cơ sở năng lượng có thể là nơi thử nghiệm thiện chí. Tổng thống Volodymyr Zelensky nói Ukraine sẵn sàng ủng hộ đề xuất này nếu Washington có thể bảo đảm Moscow thực sự nghiêm túc về việc chấm dứt chiến tranh. Phía Điện Kremlin cũng hoan nghênh ý tưởng, song gắn nó với yêu cầu nới bỏ trừng phạt và bảo vệ xuất khẩu đường biển.
Sự khác biệt đó cho thấy ngay cả một thỏa thuận hẹp cũng cần ngôn ngữ minh bạch, cơ chế giám sát và phương án xử lý vi phạm. Bảo vệ trạm điện, đường dây truyền tải và đội sửa chữa không thay thế hòa bình toàn diện, nhưng có thể giúp các bệnh viện, trường học và gia đình vượt qua mùa đông với ít bất trắc hơn.
Bối cảnh của những vòng tiếp xúc trước đó
Các cuộc tiếp xúc đầu tháng 9 là lần đầu ông Witkoff và ông Kushner đến Moscow kể từ tháng 2, sau đó tới Kyiv để thúc đẩy lại tiến trình. Các cuộc gặp được mô tả là có những ý tưởng “đáng cân nhắc”, nhưng chưa tạo ra đột phá. Nỗ lực hòa giải từng chững lại khi sự chú ý của chính quyền Mỹ chuyển sang cuộc chiến với Iran.
Chiến tranh đã kéo dài hơn bốn năm rưỡi, để lại những tổn thất nhân mạng và xã hội sâu sắc. Bối cảnh ấy nhắc rằng một hội nghị, một cuộc điện đàm hay một dự luật không thể tự giải quyết xung đột. Điều cần thiết là một chuỗi bước đi nhỏ, có thể kiểm chứng và nhất quán, từ trao đổi tù binh đến bảo vệ hạ tầng dân sinh, để lòng tin không chỉ tồn tại trong tuyên bố.
















