Lời cảnh báo từ Bắc Kinh
Trong tuyên bố ngày 16/10, Bộ Thương mại Trung Quốc phản bác các thông tin cho rằng Brussels tin lời lẽ cứng rắn đã buộc Bắc Kinh đi đến thỏa thuận về xe hybrid, khẳng định nhận định “sức ép của EU đã phát huy hiệu quả” là hoàn toàn vô căn cứ.
EU không nên ảo tưởng giành được lợi ích thông qua gây sức ép.
Bộ này cũng cảnh báo EU không nên đánh giá thấp quyết tâm và năng lực bảo vệ lợi ích của Trung Quốc.
Phản ứng gay gắt cho thấy Bắc Kinh muốn bác bỏ cách diễn giải rằng chiến lược “hai hướng” của châu Âu – vừa đối thoại vừa đe dọa hành động – đã thành công.
“Công tắc ngắt” của Brussels
Phát biểu sau hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu tại Brussels ngày 16/10, bà von der Leyen cho biết EU sẽ dựa trên đề xuất của Pháp và Đức để xây dựng công cụ mới cho phép hành động quyết đoán, nhanh chóng bằng cách hạn chế tiếp cận thị trường chung khi phù hợp với lợi ích của khối. Theo các nguồn tin chính thức:
- Công cụ dự kiến được đề xuất vào tháng 12, trong một gói gồm cả cơ chế đa dạng hóa buộc doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào nguồn cung Trung Quốc và cơ chế đoàn kết để bù đắp cho những bên bị Bắc Kinh trả đũa.
- Công cụ sẽ được kích hoạt khi có sự ủng hộ của 13 trên 27 nước thành viên, chẳng hạn nếu Bắc Kinh gây sức ép bằng cách cắt nguồn cung đất hiếm; tuy nhiên, việc bảo đảm tuân thủ quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới được thừa nhận là thách thức.
- Các biện pháp tự vệ thương mại khác cũng sẽ được triển khai, cho phép áp hạn ngạch và thuế quan với nhiều nhóm sản phẩm; ưu tiên là hóa chất và máy móc, trong khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đề cập hóa chất, nhựa và hợp kim sắt.
Song song với công cụ mới, EU cam kết tăng cường đối thoại với Bắc Kinh. Đây là cách châu Âu muốn gửi đi thông điệp vừa cứng rắn, vừa để ngỏ cánh cửa thương lượng.
Sự đồng thuận hiếm hoi tại châu Âu
Bà von der Leyen mô tả sự đoàn kết đáng chú ý trong phòng họp – khác hẳn những hội nghị trước, khi các nhà lãnh đạo khó thống nhất đến mức chủ đề Trung Quốc thường bị gạt khỏi chương trình nghị sự. Đáng chú ý, Thủ tướng Đức Friedrich Merz, người cách đây nửa năm còn kêu gọi một hiệp định thương mại tự do với Bắc Kinh, nay nằm trong số những người chỉ trích mạnh mẽ nhất chính sách của Trung Quốc; giới chức EU cho biết Berlin muốn dẫn dắt chính sách Trung Quốc của khối.
Thủ tướng Bỉ Bart de Wever cho biết có sự đồng thuận hoàn toàn rằng các vấn đề như phá giá tiền tệ, trợ cấp gây dư thừa công suất và vũ khí hóa sự phụ thuộc là đáng lo ngại; theo ông, việc mọi nước đều thâm hụt thương mại khiến họ cuối cùng cùng đồng ý rằng tình trạng này không thể kéo dài. Tổng thống Litva Gitanas Nauseda nói công cụ có thể được dùng để hạn chế, thậm chí đóng cửa hoàn toàn thị trường với hàng Trung Quốc nếu Bắc Kinh có hành vi thương mại không công bằng – một biện pháp cực đoan.
Rủi ro của một cuộc chiến thương mại
Thỏa thuận về xe hybrid tuần trước từng được xem là dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng những phát ngôn mới cho thấy căng thẳng vẫn âm ỉ. Bắc Kinh có trong tay nhiều đòn bẩy, từ nguồn cung đất hiếm đến các cuộc điều tra thương mại nhắm vào hàng hóa châu Âu, trong khi EU giờ đây đang chuẩn bị thêm công cụ mạnh hơn.
Với doanh nghiệp và người tiêu dùng ở cả hai phía, một cuộc chiến thương mại toàn diện sẽ đồng nghĩa với chi phí cao hơn và chuỗi cung ứng bất ổn. Vì thế, cách hai bên cân bằng giữa răn đe và đối thoại trong những tháng tới sẽ có ý nghĩa quyết định.
