Phát triển vải sống từ nấm Cordyceps militaris

Nhóm nghiên cứu tại Viện Công nghệ Tiên tiến Thâm Quyến, Trung Quốc, đã tìm ra phương pháp sản xuất quần áo và vật liệu may mặc từ loại nấm có tên Cordyceps militaris, hay còn gọi là nấm sâu bướm. Loại nấm này thường được sử dụng trong y học cổ truyền Trung Quốc và có khả năng tạo ra các cấu trúc sợi nhỏ li ti liên kết với nhau. Điều đặc biệt ở đây là vật liệu làm từ nấm có thể tự làm sạch và tự tái tạo, mang đến khả năng sử dụng bền vững với môi trường.

Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Science Advances, các nhà khoa học đã phát triển kỹ thuật nuôi trồng nấm thành các viên nhỏ, sau đó kết hợp chúng để tạo thành tấm vải liên tục, mềm dẻo. Việc thêm glycerol đã giúp cải thiện tính linh hoạt của vật liệu. Hơn nữa, dưới điều kiện khô và thiếu dinh dưỡng, hoạt động sinh học của vật liệu tạm ngừng, đảm bảo quần áo không tăng trưởng bất thường trong quá trình sử dụng.

Tính bền vững và khả năng phân hủy nhanh

Đặc tính nổi bật của loại vải này là khả năng phân hủy sinh học nhanh chóng, chỉ trong vòng 41 ngày, theo đánh giá môi trường của nhóm nghiên cứu. Điều này mở ra khả năng ứng dụng cho thời trang tuần hoàn, tức là những sản phẩm được thiết kế để tái sử dụng hoặc tái chế.

Advertisement300 × 250

Đây là một hướng đi mới trong ngành thời trang nhằm giảm thiểu lượng rác thải và tác động tiêu cực tới môi trường.

Để minh họa tiềm năng của vật liệu, nhóm đã tạo ra một chiếc đầm bằng vải nấm sống, tuy nhiên họ nhấn mạnh mục đích phát triển không chỉ giới hạn ở quần áo mà còn mở rộng ra các sản phẩm khác như bao bì phân hủy sinh học và các vật liệu nghệ thuật, triển lãm tạm thời.

Chức năng tùy biến và khả năng tự sửa chữa

Vải nấm còn có tính năng vận hành linh hoạt nhờ cấu trúc phân tử đặc biệt của nó. Nhóm nghiên cứu cho biết vật liệu có thể được lập trình để mang thêm chức năng sinh học thông qua việc kết hợp các loại vi sinh vật khác nhau. Ví dụ, họ đã sử dụng nấm men kỹ thuật để tạo màu sắc bám vào thành tế bào nấm và thêm sợi hyphae từ Aspergillus niger giàu melanin giúp bảo vệ khỏi tia cực tím (UV).

Không chỉ có vậy, khi vật liệu bị hỏng, việc đặt thêm viên nấm tươi sẽ giúp tái tạo các sợi mới để tự sửa chữa tổn thất. Ngoài ra, đặc tính chống thấm nước tự nhiên của sợi nấm còn giúp hạn chế nhu cầu dùng các lớp phủ hóa chất nhân tạo.

Thách thức và triển vọng thương mại hóa

Dù sở hữu nhiều ưu điểm, công nghệ vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và chưa thể thay thế vật liệu truyền thống như cotton hay polyester trong các sản phẩm lâu bền. Việc sản xuất hàng loạt vẫn gặp khó khăn do chi phí cao, hiện phần lớn chi phí (hơn 95%) đến từ quá trình nuôi cấy nấm, cùng với những bước xử lý bổ sung như thêm glycerol.

Nhóm nghiên cứu cần phát triển các nguồn dinh dưỡng giá rẻ hơn, cải tiến quy trình lên men và lọc, đồng thời đảm bảo chất lượng đồng nhất để có thể đưa vật liệu vải nấm vào sản xuất đại trà. Những tiêu chí khác như độ bền khi giặt, khả năng thoáng khí và chịu ẩm cũng sẽ được kiểm tra kỹ lưỡng để đáp ứng yêu cầu thị trường.

Li Ke, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết họ đang tìm cách giảm bớt việc thêm vi sinh vật bên ngoài, để chính loại nấm Cordyceps militaris có thể tự sản xuất các phân tử chức năng như sắc tố màu. Trong tương lai xa, việc sử dụng các mạch gene tổng hợp giúp kích hoạt chức năng sinh học tại những vị trí, thời điểm hoặc môi trường cụ thể sẽ mở ra nhiều khả năng ứng dụng cho loại vật liệu sống này.

"Khái quát hơn, đây là một nền tảng vật liệu có thể lập trình kết hợp cấu trúc vĩ mô với sự phản ứng sinh học được giữ lại cùng các chức năng mô-đun," Li Ke chia sẻ với SCMP. Điều này cho thấy tiềm năng ứng dụng rộng rãi, vượt ngoài lĩnh vực thời trang, đến các ngành công nghiệp cần vật liệu phân hủy sinh học có chức năng sinh học tùy biến.