Từ cá nhân đến toàn bộ thể chế
Cho đến nay, các lệnh trừng phạt của Mỹ nhắm vào cá nhân. Kể từ khi Tổng thống Trump ký sắc lệnh hành pháp tháng 2/2025, Washington đã đưa hơn chục thẩm phán và công tố viên ICC vào danh sách trừng phạt, trong đó có Chánh án Tomoko Akane người Nhật Bản hồi tháng 8 năm nay. Trừng phạt toàn bộ thể chế, nơi có khoảng 900 nhân viên từ khoảng 100 quốc gia, là bước đi chưa từng có.
Lệnh trừng phạt toàn thực thể cấm công dân và doanh nghiệp Mỹ cung cấp tiền, hàng hóa hay dịch vụ cho tòa án nếu không có giấy phép của Bộ Tài chính. Do các ngân hàng trên thế giới phụ thuộc vào hệ thống tài chính Mỹ, nhiều ngân hàng được dự báo sẽ tránh mọi giao dịch với tòa, có thể làm gián đoạn việc trả lương, hợp đồng và bảo vệ nhân chứng.
Sáu tháng để đổi hướng
Bộ Ngoại giao Mỹ mô tả khoảng thời gian 180 ngày là cơ hội để các thành viên của tòa giải quyết lo ngại của Mỹ bằng biện pháp ngoại giao và pháp lý. Các thông tin trước đó cho biết lệnh trừng phạt sẽ có thời gian ân hạn vài tháng trước khi các giao dịch bằng USD bị chặn hoàn toàn, cho các chính phủ thời gian đàm phán.
“Khung thời gian này có thể được điều chỉnh tùy theo thành công hay thất bại của những nỗ lực đó.” — Bộ Ngoại giao Mỹ
Hồi tháng 7, Ngoại trưởng Marco Rubio công bố chiến dịch cô lập tòa án và kêu gọi các nước rút khỏi tòa. Theo các nguồn tin, giới chức Mỹ đã khuyến khích Hà Lan, nước chủ nhà của tòa, cân nhắc rút lui, một yêu cầu mà các chính phủ châu Âu khó có thể chấp nhận.
Lập luận của Washington
Chính quyền Mỹ cho rằng tòa án đã vượt quá thẩm quyền khi đòi xét xử công dân của những nước chưa từng tham gia, trong đó có Mỹ và Israel. Giới chức gọi tòa là bị chính trị hóa và tuyên bố sẽ không để người Mỹ hay đồng minh phải đối mặt với điều họ gọi là những cuộc truy tố bất hợp pháp.
Những người ủng hộ lập trường của Mỹ cũng lập luận rằng các nền dân chủ có hệ thống tư pháp vận hành tốt nên tự điều tra nhân sự của mình, và rằng tòa án tập trung không cân xứng vào một số quốc gia trong khi chưa đưa ra được nhiều bản án sau hơn hai thập niên hoạt động.
Nỗi lo cho công lý quốc tế
Những người ủng hộ tòa phản bác rằng tòa chỉ can thiệp khi chính quyền quốc gia không thể hoặc không muốn truy tố các tội ác tàn bạo, và sự độc lập của tòa là thiết yếu với các nạn nhân từ Ukraine, Sudan đến các vùng lãnh thổ Palestine. Các nhà ngoại giao châu Âu gọi lệnh trừng phạt là tin xấu cho bất kỳ ai ủng hộ việc truy tố tội phạm chiến tranh.
Các tổ chức nhân quyền cảnh báo việc làm tê liệt tòa án có thể khuyến khích tình trạng miễn trừng phạt trên toàn thế giới. Những tháng tới sẽ là phép thử xem 125 quốc gia thành viên có thể bảo vệ tài chính và hoạt động của tòa, hay sức ép từ Washington sẽ buộc những thỏa hiệp làm định hình lại nền tư pháp hình sự quốc tế.
