Khởi đầu đầy kỳ vọng của thế hệ trẻ Nepal
Mười tháng trước, phong trào biểu tình chống tham nhũng do giới trẻ dẫn đầu ở Nepal đã tạo bước ngoặt khi lật đổ Thủ tướng tiền nhiệm và giúp một lực lượng chính trị mới giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử. Đây được xem là dấu hiệu của sự chuyển mình mạnh mẽ, hứa hẹn thay đổi triệt để với guồng máy chính trị cũ kỹ. Tuy nhiên, gần 100 ngày sau khi chính phủ mới được thành lập dưới sự dẫn dắt của Thủ tướng Balen Shah, nhiều người ủng hộ trẻ tuổi lại cảm thấy thất vọng và trở lại đường phố biểu tình vì sự đổi thay mà họ kỳ vọng vẫn chưa đến.
Một số nhà quan sát nhận định ba tháng là thời gian quá ngắn để đánh giá toàn diện một chính phủ, nhất là khi các cải cách cấu trúc cần có thời gian để thực hiện. Tuy nhiên, những cam kết về sự thay đổi nhanh chóng khiến người dân, đặc biệt là giới trẻ, kỳ vọng rất cao và sự chênh lệch giữa kỳ vọng và thực tế đang dần trở nên đáng kể về mặt chính trị.
Nguyên nhân khơi mào biểu tình và phản ứng xã hội
Ngày 9/7, một sự kiện gây chấn động đã diễn ra khi Ganesh Nepali, một công nhân làm việc theo giờ (gig worker) 25 tuổi, đã tự thiêu bên ngoài văn phòng cấp hộ chiếu tại Kathmandu. Theo lời chứng của nhân chứng, nguyên nhân bắt nguồn từ một vụ tranh cãi liên quan đến việc cảnh sát giao thông thành phố đã đặt chốt khóa bánh xe máy của anh. Ganesh Nepali qua đời ngay ngày hôm sau sau vụ việc. Chính quyền giao thông đã phủ nhận việc phạt hoặc khóa xe là nguyên nhân trực tiếp, cho biết chưa ban hành biên bản vi phạm và đang tiến hành điều tra làm rõ sự việc.
Sau đó, có thêm hai trường hợp cố gắng tự thiêu, làm nổi bật mức độ phẫn nộ sâu sắc của công chúng. Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh một chiến dịch cưỡng chế địa phương gây tranh cãi toàn quốc đang diễn ra. Từ tháng 4, chính quyền đã tiến hành giải tỏa các khu ổ chuột ven sông, khiến hơn 2.600 gia đình mất nhà cửa.
Tranh cãi xung quanh chiến dịch cưỡng chế và những vấn đề tồn đọng
Chính phủ giải thích rằng các khu dân cư này chiếm giữ đất công và các khu vực có nguy cơ lũ lụt, những vấn đề mà các chính quyền trước đây thiếu quyết tâm xử lý. Tuy nhiên, phần lớn chỉ trích không phản đối mục tiêu dọn dẹp đất đai bất hợp pháp mà tập trung vào cách thức triển khai.
Nhiều gia đình bị đuổi đi khi chưa có kế hoạch tái định cư đủ điều kiện, phải sống tạm bợ tại các trung tâm tập trung.
Khi các nhà hoạt động trẻ tới một trung tâm ở Kirtipur để kiểm tra điều kiện sinh hoạt cho người bị di dời, họ đã xảy ra xung đột với lực lượng an ninh và dẫn đến việc vài người bị bắt giữ, một số người bị thương. Ngoài ra, vài ngày sau đó, một số xe ô tô được đỗ chắn đường vào ba hãng truyền thông lớn tại Kathmandu, làm dấy lên nghi vấn về việc can thiệp vào tự do báo chí. Sự việc này đang được điều tra và cũng đang là đề tài thảo luận tại Quốc hội.
Vấn đề quản lý và kỳ vọng của công chúng vào chính phủ mới
Vụ việc cũng cho thấy một khía cạnh quản lý yếu kém lâu đời khi lực lượng cảnh sát thành phố và cảnh sát giao thông quốc gia đang thi hành các quy định khác nhau về vi phạm đậu xe, dẫn đến sự chồng chéo quyền hạn và nhầm lẫn trong công chúng. Dù chưa xác định rõ nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cái chết của Ganesh Nepali, sự kiện đã làm nổi bật sự rối ren trong bộ máy hành chính mà người dân hy vọng chính phủ mới sẽ khắc phục.
Ngoài các vấn đề trên, sự thất vọng còn tăng lên khi trong vài tháng gần đây nhiều chính trị gia bị bắt vì các cáo buộc tham nhũng đã nhanh chóng được thả ra qua các thủ tục pháp lý, khiến người dân cảm thấy công lý và trách nhiệm vẫn là điều xa vời dù đã có lời hứa cải cách.
Áp lực đối với chính phủ trong thời gian tới
Chính phủ mới chỉ có 100 ngày để xử lý hàng chục năm thất bại của hệ thống quản trị cũ. Các vấn đề về cảnh sát, tranh chấp đất đai và các khu ổ chuột không phải là vấn đề mới mà là di sản từ các chính phủ tiền nhiệm. Tuy nhiên, chính phủ được đánh giá dựa trên cách thức họ xử lý những khó khăn này.
Mục tiêu lấy lại đất công là hợp lý, nhưng cách thức làm là sai thứ tự khi trục xuất diễn ra trước rồi mới nghĩ đến việc tái định cư, hoặc có thể không có kế hoạch tái định cư rõ ràng. Người viết kiến nghị chính phủ nên tạm dừng các cuộc giải tỏa đất đai cho tới khi các kế hoạch nhà ở hợp lý và đáng tin cậy được thực hiện, đồng thời làm rõ vai trò chồng chéo giữa các lực lượng cảnh sát quản lý địa phương và quốc gia, cũng như đảm bảo cuộc điều tra minh bạch về vụ cản trở tự do báo chí.
Các nhà hoạt động trẻ tại Nepal không chỉ mong muốn thay đổi một chính phủ mà còn đòi hỏi sự lắng nghe, sửa sai và trách nhiệm giải trình từ chính quyền. Việc họ trở lại đường phố biểu tình không đồng nghĩa với thất bại của nền dân chủ mà là lời cảnh báo cho chính phủ mới rằng họ phải đối mặt với những kỳ vọng cao nhất và cần hành động để ngăn chặn những bi kịch tiếp theo.
Brabim Karki là doanh nhân và nhà văn sinh sống tại Nepal.
Key takeaways from this article
- Thế hệ Gen Z Nepal đã đóng vai trò then chốt trong việc thay đổi chính quyền sau các cuộc biểu tình chống tham nhũng
- Sự kỳ vọng cao của công chúng đối với chính phủ mới đang gây áp lực lớn sau gần 100 ngày cầm quyền
- Cái chết của Ganesh Nepali và các vụ tự thiêu khác làm nổi bật các vấn đề trong quản lý hành chính và quyền con người
- Chiến dịch cưỡng chế đất đai gây tranh cãi do thiếu kế hoạch tái định cư hợp lý
- Chính phủ cần minh bạch, làm rõ quyền lực giữa các lực lượng thực thi và bảo vệ quyền tự do báo chí
Subscribe to the QMVN newsletter
A daily morning digest - only stories worth reading, no spam.








