Luật Karin và bước tiến lớn trong bảo vệ người lao động tại Chile

Ngày 1/8/2024 đánh dấu hai năm Luật Karin có hiệu lực tại Chile, đưa ra các quy định nhằm ngăn ngừa, điều tra và xử lý các hành vi quấy rối lao động, quấy rối tình dục và bạo lực tại nơi làm việc, đồng thời củng cố trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc bảo đảm môi trường làm việc an toàn. Luật đã buộc hàng ngàn doanh nghiệp xây dựng quy trình xử lý, thiết lập kênh tố cáo và đào tạo cán bộ, nhân viên. Quan trọng hơn, nó tạo ra bước chuyển văn hóa lớn, khiến những tổn thương lâu nay bị che giấu bắt đầu được thảo luận công khai.

Tổng kết sau hai năm, các bên đều đánh giá tích cực về mục tiêu chính của luật. Song thực tế cho thấy nhiều thách thức mới: số vụ tố cáo tăng nhanh gây áp lực lên các cơ quan xử lý, khó khăn trong việc phân biệt giữa xung đột công việc và hành vi quấy rối, cùng nhu cầu đổi mới, đặc biệt nâng cao yếu tố phòng ngừa.

Thảo luận về hoàn thiện luật hướng đến phòng ngừa hiệu quả hơn

Hiện tại, cuộc tranh luận không còn là việc luật có cần thiết hay không mà chuyển sang cải tiến cách thi hành để luật vận hành hiệu quả hơn mà vẫn bảo đảm quyền lợi cho người bị bạo lực hoặc quấy rối. Bộ Lao động Chile đứng đầu nỗ lực rà soát quy định với mục tiêu không làm thay đổi tinh thần luật nhưng tăng cường độ chính xác trong áp dụng.

Ông Gustavo Rosende, Thứ trưởng Bộ Lao động, đánh giá: "Luật Karin là tiến bộ quan trọng của Chile khẳng định quyền được làm việc trong môi trường an toàn, tôn trọng, không bị quấy rối, bạo lực hay phân biệt đối xử. Luật giúp phát hiện nhiều tình trạng từng bị bỏ qua, nhưng cũng bộc lộ một số điểm cần điều chỉnh về cách áp dụng các thủ tục."

Những điểm cần cải thiện theo các chuyên gia và tổ chức liên quan

Nghiên cứu "Đề xuất cải tiến thực thi Luật Karin số 21.643" của Trung tâm Công đoàn Chile (CUT) và Tổ chức Mutual de Seguridad chỉ ra các lỗ hổng như quá tải cho Cơ quan Lao động, thiếu phương pháp phân biệt sớm cáo buộc quấy rối với tranh chấp lao động, và xu hướng giải quyết theo phản ứng thay vì phòng ngừa.

Theo ông Héctor Jaramillo, Giám đốc An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp của Mutual de Seguridad, đổi thay lớn nằm ở việc người lao động bắt đầu dám tố cáo các tình trạng trước đây thường bị giấu kín: "Luật Karin đã thiết lập chuẩn mực văn hóa mới, chú trọng vào sự tôn trọng, ứng xử tốt và sức khỏe tâm thần trong quản lý môi trường làm việc." Từ khi luật thi hành, Mutual có hơn 22.400 ca kích hoạt dịch vụ Tư vấn Tâm lý Sớm, đến từ trên 4.190 doanh nghiệp.

Phía CUT cũng đánh giá cao tiến bộ này. Bà Karen Palma, Phó Chủ tịch Ban Phụ nữ và Bình đẳng Giới của tổ chức, cho rằng luật là bước đầu tiên quan trọng thực hiện Công ước 190 của ILO, nhưng nhìn nhận giai đoạn đầu chủ yếu tập trung hoàn thành thủ tục hành chính, còn vai trò phòng ngừa vẫn là nhiệm vụ lớn chưa hoàn thành.

Phòng ngừa – thách thức lớn cần ưu tiên

Tất cả các bên, bao gồm chính phủ, tổ chức kỹ thuật, công đoàn và doanh nghiệp, đồng quan điểm rằng bước tiếp theo của Luật Karin phải tập trung mạnh mẽ vào phòng ngừa. Thứ trưởng Rosende thừa nhận: "Có khó khăn trong phân định đúng giữa hành vi quấy rối lao động và các mâu thuẫn phát sinh tự nhiên trong quan hệ công việc."

Advertisement300 × 250

Ông nhấn mạnh rằng thành công không đo bằng số vụ điều tra mà là khả năng ngăn chặn quấy rối và bạo lực từ đầu.

Báo cáo phối hợp của CUT và Mutual cũng nêu rõ hiện pháp luật áp dụng mang tính phản ứng thay vì phòng ngừa, cần củng cố các cơ quan chịu trách nhiệm thực thi. Theo ông Jaramillo, "Phòng ngừa bắt đầu từ khâu lãnh đạo, được xây dựng từng ngày trong cách quản lý nhóm." Bà Palma bổ sung rằng vẫn tồn tại nhiều trường hợp sa thải nhân viên do tố cáo, và nhiều tổ chức chỉ xem việc có quy trình như hoàn thành nghĩa vụ, trong khi thiếu thực thi hiệu quả phòng ngừa.

Khó khăn trong phân biệt xung đột và quấy rối

Một vấn đề gây tranh cãi trong thực thi luật là phân biệt quấy rối lao động với các xung đột thông thường như vấn đề quản lý, bất đồng cá nhân hoặc đánh giá hiệu suất. Nhiều cáo buộc thực tế xuất phát từ các vấn đề này, không phải quấy rối.

Chính phủ Chile đang chuẩn bị sửa đổi quy định để làm rõ các tiêu chí phân biệt này. Ông Rosende khẳng định: "Không phải mọi mâu thuẫn nơi làm việc đều là quấy rối. Tại mỗi tổ chức, việc tồn tại khác biệt, các quyết sách quản lý hay căng thẳng là điều bình thường và không nhất thiết cấu thành quấy rối." Ông Jaramillo cho biết nhiều cuộc điều tra phát sinh từ việc lãnh đạo không giải quyết kịp thời mâu thuẫn, gây hiểu lầm và kéo dài các quá trình có thể xử lý sớm.

Tuy nhiên, công đoàn lo ngại nhấn mạnh phân biệt này không làm hạn chế quyền tố cáo hợp pháp. Bà Palma cảnh báo "Rút ngắn thủ tục không được tạo rào cản khiến người bị hại ngần ngại tố cáo," đồng thời nhấn mạnh việc xác định có hành vi quấy rối hay không thuộc về quá trình điều tra.

Quản lý bạo lực từ bên ngoài tổ chức

Một điểm tiến bộ ít được nhấn mạnh nhưng được chuyên gia đánh giá cao là luật bổ sung trách nhiệm phòng chống bạo lực từ bên thứ ba như khách hàng, bệnh nhân, người dùng dịch vụ, hành khách – những người không thuộc tổ chức nhưng gây ra rủi ro tại nơi làm việc.

Thứ trưởng Rosende nói: "Điều này ghi nhận thực tế nhiều người lao động tiếp xúc công chúng trong các ngành như y tế, thương mại, giáo dục, vận tải và dịch vụ thường xuyên đối mặt với tình trạng bạo lực không đến từ đồng nghiệp hay cấp trên."

Báo cáo của CUT và Mutual cho biết lĩnh vực thương mại chiếm 17%, hành chính công chiếm 14%, y tế 11%, dịch vụ hành chính 11% và giáo dục 10,6% là những ngành có số vụ bạo lực do người ngoài tổ chức cao nhất.

Tranh cãi về xử lý các tố cáo sai sự thật

Trong khi chính phủ tập trung hoàn thiện quy định, Quốc hội Chile lại mở thêm vấn đề mới khi một nhóm thượng nghị sĩ đề xuất dự luật xử phạt các tố cáo sai sự thật trong lao động, kể cả dưới Luật Karin, gây ra tranh luận về bảo vệ quyền tố cáo đúng đồng thời đảm bảo công bằng pháp lý.

Chính phủ thể hiện quan điểm không xem đây là trọng điểm sửa đổi. Ông Rosende nói: "Việc có thể có các trường hợp dùng sai công cụ tố cáo không thể làm suy yếu công cụ thiết yếu cho người bị quấy rối hay bạo lực tại nơi làm việc." Ông cho biết mục tiêu là cân bằng giữa sự tin tưởng để người lao động dám tố cáo và các cơ chế bảo đảm tính chính xác cho hệ thống.

Phía CUT lo ngại rằng tranh luận về các tố cáo sai có thể làm sao lãng nhiệm vụ chính của luật là phòng ngừa và bảo vệ người tố cáo. Bà Palma nhấn mạnh sửa đổi phải tập trung tăng cường phòng ngừa và đảm bảo an toàn cho người tố cáo. Mutual cho rằng minh bạch quy trình là cách giảm thiểu tranh cãi liên quan.

Key takeaways from this article

  • Luật Karin đã thúc đẩy ý thức về quyền làm việc trong môi trường an toàn và tôn trọng tại Chile.
  • Tăng vọt số vụ tố cáo gây áp lực lên cơ quan chức năng và bộc lộ hạn chế trong luật hiện hành.
  • Phòng ngừa được xác định là nhiệm vụ trung tâm cho giai đoạn tiếp theo sau hai năm thi hành.
  • Phân biệt rõ giữa quấy rối và xung đột lao động là vấn đề trọng yếu đang được sửa đổi quy định.
  • Luật cũng lần đầu tiên thừa nhận bạo lực từ bên ngoài như khách hàng hay người dùng dịch vụ là vấn đề cần được xử lý.

Subscribe to the QMVN newsletter