Một cột mốc chưa từng có
Cuộc gặp ngày thứ Năm đánh dấu lần đầu tiên lãnh đạo ba cường quốc hạt nhân lớn nhất cùng ngồi chung bàn. Ông Trump đáp xuống Thâm Quyến – trung tâm sản xuất chip, viễn thông, phần mềm và robot của Trung Quốc – trong cái bắt tay và cái ôm đón tiếp của ông Tập.
Tuy nhiên, theo các nhà báo kỳ cựu David E. Sanger và Peter Baker của tờ The New York Times, không phải “lần đầu tiên” nào trong lịch sử cũng mang lại thành tựu đáng kể. Ngay từ trước khi cuộc gặp diễn ra, đã có thể thấy rõ nó khó lòng tương xứng với những so sánh về Yalta.
Vì sao Thâm Quyến không phải là Yalta
Tại Yalta, ba nhà lãnh đạo phe Đồng minh đã đặt nền móng cho trật tự hậu chiến kéo dài gần nửa thế kỷ, đồng thời để lại hàng triệu người phía sau Bức màn sắt. Ở Thâm Quyến, bối cảnh khác hẳn:
- Yalta kéo dài tám ngày với đông đảo nhà ngoại giao và tướng lĩnh làm việc phía sau; cuộc gặp ba bên lần này chỉ khoảng một giờ.
- Yalta là cuộc gặp của ba đồng minh sắp chiến thắng một kẻ thù chung; ba nhà lãnh đạo hiện nay chưa từng là đối tác trong một sự nghiệp lớn nào.
- Ba bên bất đồng sâu sắc về kho vũ khí hạt nhân đang tăng nhanh của Trung Quốc, quy định về AI, vũ khí không gian, cuộc chiến Ukraine và cuộc chiến ở Iran.
Vì vậy, khó có khả năng các vấn đề lớn được giải quyết. Dù vậy, ngay cả một buổi chụp ảnh cũng có thể trở thành biểu tượng lâu dài – và thông điệp hấp dẫn cả ba người là hình ảnh họ chính là những người quyết định vận mệnh thế giới.
Mỗi người một toan tính
Với ông Trump, sau thất bại nặng nề trong bầu cử giữa nhiệm kỳ, hình ảnh ấy đặc biệt hấp dẫn. Ông nhiều lần nói ưu tiên số một là “phi hạt nhân hóa”, cách ông gọi kiểm soát vũ khí.
Ông Tập, người vốn dè dặt với những cuộc gặp không có kết quả định trước, được đóng vai người chủ trì toàn cầu, phục vụ mục tiêu đưa Trung Quốc thành cường quốc quân sự, kinh tế và công nghệ hàng đầu vào năm 2049.
Với ông Putin, đây là cơ hội trở lại cộng đồng quốc tế và khẳng định Nga vẫn quá mạnh để bị phớt lờ, dù kinh tế Nga chỉ đứng thứ tám thế giới và quân đội đã bộc lộ nhiều hạn chế trong cuộc chiến gần năm năm ở Ukraine. Giới phân tích cho rằng cuộc gặp còn giúp ông gạt châu Âu ra lề.
Việc chứng minh châu Âu không còn quan trọng là điều rất quan trọng với Putin vào lúc này.
Những chiếc ghế trống và các vùng ảnh hưởng
Danh sách những quốc gia không có mặt rất dài: Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Australia, Anh, Pháp, Đức, Italy, Brazil, Canada, Mexico, Nam Phi, và đáng chú ý nhất là Ukraine và Iran. Bức tranh khiến nhiều người liên tưởng đến cuối thế kỷ 19, thời kỳ đỉnh cao của cách tiếp cận “vùng ảnh hưởng”.
Chiến lược an ninh của ông Trump nhắc tới một “Học thuyết Monroe” cập nhật nhằm giữ các cường quốc khác khỏi Tây Bán cầu; ông Putin nói về việc khôi phục phần lớn đế chế thời Pyotr Đại đế, bắt đầu từ Ukraine; còn ông Tập mở rộng hoạt động quân sự ở Thái Bình Dương, xây căn cứ trên các đảo nhân tạo ở Biển Đông và tập trận liên tục quanh Đài Loan. Tuy vậy, không cường quốc nào muốn bị giới hạn trong “sân sau” của mình.
Giới hạn và hy vọng
Nhiều người Mỹ và châu Âu tham gia các cuộc đàm phán hòa bình cho rằng ông Putin không thực sự muốn chấm dứt chiến tranh, khi đề xuất hiện nay của Moskva vẫn lặp lại những yêu sách tối đa từ trước năm 2022.
Nếu ông ấy thực sự coi đây là một sự kiện vì hòa bình, điều cuối cùng ông ấy làm sẽ là ném bom các cây cầu ở Kyiv đang làm tê liệt thủ đô Ukraine.
Ngay cả khi hội nghị không mang lại kết quả cụ thể nào, nó vẫn sẽ đáng giá.

















