Làn sóng tấn công chưa từng có
Theo phân tích của Financial Times, 24 tàu đã bị trúng đòn trong hai tuần tính đến ngày 11/10 – giai đoạn dữ dội nhất kể từ đầu chiến tranh, gần gấp đôi con số 13 tàu trong hai tuần đầu xung đột hồi tháng 3. Cơ quan Hoạt động Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) ghi nhận khoảng 20 vụ tấn công được báo cáo chỉ trong nửa đầu tháng 10, còn Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thống kê 106 sự cố tấn công tàu đã được xác nhận tại eo biển tính đến ngày 13/10.
Trong vòng 24 giờ đến ngày 14/10, một tàu container và một tàu chở hàng rời đã chìm gần eo biển sau khi trúng vật thể bay trong hai vụ việc riêng rẽ, theo Reuters dẫn lời giới chức hàng hải. Iran cho biết họ đẩy mạnh các đòn tấn công để đáp trả Mỹ và cáo buộc nhiều tàu đi qua tuyến đường này mà không được phép. Một trong hai con tàu, GFS Pride, mang cờ Singapore.
“Những vụ tấn công như vậy là vô cớ, không thể biện minh và vi phạm luật pháp quốc tế.” — Cơ quan Hàng hải và Cảng vụ Singapore (MPA)
Dòng chảy dầu mỏ phản ánh rõ sự bấp bênh ấy. Theo công ty phân tích Kpler, lượng dầu rời khu vực đạt trung bình 15,5 triệu thùng/ngày trong tháng 9 – mức cao nhất kể từ khi chiến sự nổ ra – nhưng lại lao dốc xuống chỉ còn 2,9 triệu thùng vào ngày 11/10 khi các đợt tấn công mới bùng phát.
Giá dầu 100 USD: khi bất thường trở thành quen thuộc
Ngày 27/2, một ngày trước khi chiến sự bắt đầu, dầu Brent dao động quanh 65–70 USD/thùng, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA). Sau đó giá vọt lên trên 100 USD, có lúc chạm 120 USD.
Dù tạm hạ nhiệt vào tháng 7 nhờ một thỏa thuận hòa bình tạm thời – vốn sau đó sụp đổ – giá dầu vẫn đứng trên 100 USD trong phần lớn quý vừa qua.
Tiến sĩ Neil Quilliam, chuyên gia địa chính trị năng lượng tại Viện Chatham House, cảnh báo rằng không nên nhầm mức giá đi ngang với sự ổn định. Theo ông, thị trường đã “hấp thụ” phần nào sự bất định, nhưng hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia vẫn dễ bị tổn thương, và chừng nào rủi ro ở Hormuz lẫn eo Bab al-Mandab còn đó, xuất khẩu từ vùng Vịnh vẫn bị đe dọa. Việc dòng dầu tăng trở lại, ông nói, chỉ là sự giải tỏa tạm thời, bởi nó đòi hỏi lực lượng quân sự khổng lồ để hộ tống cùng chi phí bảo hiểm và vận hành rất cao.
Áp lực chính trị cũng hiện rõ. Trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ, Tổng thống Donald Trump đã phải dỡ bỏ trừng phạt đối với Nga để giải phóng nguồn dầu diesel ra thị trường toàn cầu nhằm kéo giá nhiên liệu xuống. Sự điềm tĩnh khác thường của thị trường trước tất cả những điều này chính là cái mà giới chuyên gia gọi là “trạng thái bình thường mới” đáng lo ngại.
Chiến thuật thay đổi, cái giá con người tăng lên
Theo ông Quilliam, các vụ tấn công ngày càng dày đặc, phân tán về địa lý và đa dạng về chiến thuật; Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) của Mỹ nhận định Iran có thể đang phát triển năng lực tên lửa chống hạm để nhắm mục tiêu chính xác hơn. Những phương thức đáng chú ý gồm:
- Tên lửa và máy bay không người lái nhắm vào tàu chở dầu, khí đốt và ngày càng nhiều tàu chở hàng.
- Thủy lôi – Iran nói một tàu hàng chìm ngày 14/10 do trúng mìn, trong khi một quan chức Mỹ cho rằng con tàu bị Iran tấn công.
- Xuồng nhỏ dùng để trinh sát, chỉ thị mục tiêu, bù đắp cho hệ thống radar và giám sát đã bị hư hại.
Đằng sau những con số là những phận người. Theo The New York Times, ít nhất 25 thủy thủ đã thiệt mạng gần eo biển, nhiều gia đình vẫn chật vật đòi bồi thường. Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho biết 12 thuyền viên bị thương khi tàu chở dầu On Peace trúng vật thể bay. Tuyến đường nguy hiểm đến mức thuyền trưởng được trả tới 100.000 USD mỗi tháng để vượt qua.
Từ nhiên liệu đến bữa ăn: hiệu ứng dây chuyền toàn cầu
Chủ tịch Quỹ Quốc tế Phát triển Nông nghiệp (IFAD) Alvaro Lario nói với Reuters rằng nếu Mỹ và Iran không đồng ý với kế hoạch do Liên Hợp Quốc hậu thuẫn nhằm đưa phân bón qua Hormuz, một số khu vực ở châu Á và châu Phi có thể rơi vào khủng hoảng an ninh lương thực, khi tác động từ việc phong tỏa ban đầu đã bắt đầu lộ rõ.
Gián đoạn vận chuyển phân bón và chi phí nhiên liệu tăng cao còn cộng hưởng với hiện tượng El Niño và sự đứt gãy nguồn cung lúa mì từ Biển Đen, đẩy chi phí lên suốt chuỗi cung ứng thực phẩm.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng cảnh báo chiến tranh kéo dài ở Trung Đông cùng những gián đoạn tiếp theo đối với sản xuất năng lượng, tuyến hàng hải và hạ tầng then chốt là rủi ro lớn nhất với các nền kinh tế Trung Đông và Trung Á. Khi những người nông dân nghèo ở cách xa hàng nghìn kilômét phải trả giá cho một cuộc chiến trên biển, “bình thường mới” ở Hormuz rõ ràng không hề bình thường.
