Không chỉ là chuyện của Yemen
Những quả tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái phóng đi từ Yemen trong tháng 10 mang theo một thông điệp vượt xa biên giới của quốc gia nghèo nhất bán đảo Ả Rập. Theo các nguồn tin khu vực, Iran và Houthi cùng tính toán rằng chính sự thịnh vượng, tham vọng thu hút đầu tư và mức độ dễ tổn thương của Ả Rập Xê Út khiến vương quốc này trở thành mắt xích yếu trong cuộc đối đầu trải dài từ eo biển Hormuz đến eo biển Bab el-Mandeb.
Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh với Iran ngày 28/2, Tehran chịu sức ép kinh tế và quân sự ngày một nặng nề. Chuyên gia Michael Knights của công ty tư vấn chiến lược Horizon Engage nhận định Iran đang bị siết chặt, và vì không thể buộc Washington đổi hướng trực tiếp, Tehran cùng đồng minh chọn đánh vào điểm yếu nhất: một đối tác của Mỹ đang khao khát ổn định để hoàn tất công cuộc chuyển đổi kinh tế.
Một tuần rực lửa ở Riyadh
Làn sóng tấn công leo thang nhanh chóng sau khi Riyadh mở chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Houthi hồi đầu tháng 10. Theo giới chức Ả Rập Xê Út, vụ tấn công sân bay King Khalid ngày 10/10 khiến 13 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương, phần lớn là người nước ngoài. Đây là vụ tấn công đẫm máu nhất tại vương quốc trong hơn một thập kỷ.
Thiệt hại không chỉ đo bằng sinh mạng. Những dấu mốc đáng chú ý của tuần lễ ấy gồm:
- Sân bay Riyadh bị nhắm tới nhiều lần, có lúc phải đóng cửa; một máy bay của hãng Saudia bị hư hại và một cơ trưởng thiệt mạng.
- Các cơ sở của Saudi Aramco, tập đoàn xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới, bị tập kích; một vụ trúng đòn gây hỏa hoạn lan qua nhiều tầng.
- Hội nghị dầu khí hàng đầu của Riyadh vắng nhiều lãnh đạo ngành, còn FII buộc phải cho phép khách mời tham dự từ xa.
Những yêu sách trên bàn đàm phán
Houthi có lợi ích trực tiếp trong việc giảm sức ép lên Iran, nhà bảo trợ chính của họ trong khu vực. Song theo các nguồn tin am hiểu tư duy của Riyadh, nhóm này còn có danh sách yêu cầu riêng: chấm dứt các chiến dịch quân sự của Ả Rập Xê Út, dỡ bỏ hạn chế với cảng biển và sân bay Yemen, mở đường bay thường xuyên tới Iran, khôi phục chi trả lương, bồi thường chiến tranh và chấm dứt việc hậu thuẫn chính phủ Yemen được quốc tế công nhận.
Nếu được đáp ứng, các điều khoản này sẽ củng cố quyền cai trị của Houthi trên phần lớn lãnh thổ Yemen.
Người phát ngôn Mohammed Abdulsalam bác bỏ việc Houthi hành động theo lệnh Tehran, khẳng định các yêu cầu chỉ xoay quanh những vấn đề nhân đạo kéo dài, trong đó có trả lương công chức từ chính nguồn lực của Yemen. Trong khi đó, một quan chức cấp cao Iran cho rằng Riyadh không thể trông cậy vào sự bảo vệ của Mỹ và các cuộc tấn công sẽ còn tiếp diễn nếu những hạn chế chưa được gỡ bỏ. Giáo sư Fawaz Gerges của Trường Kinh tế London nhận xét Houthi giờ đây tin rằng họ đang đàm phán từ thế mạnh.
Điều Houthi đòi hỏi lúc này là một nền hòa bình của kẻ chiến thắng.
Thế lưỡng nan của Thái tử và sự do dự của Washington
Với Thái tử Mohammed bin Salman, lựa chọn nào cũng có cái giá của nó. Leo thang có nguy cơ châm ngòi một cuộc chiến rộng hơn, đe dọa chương trình cải cách Vision 2030; nhượng bộ lại tiếp sức cho đối thủ lâu năm. Ông Abdulaziz Sager, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu vùng Vịnh, cho rằng giới lãnh đạo Ả Rập Xê Út đã đi tới điểm không còn đàm phán và chỉ còn con đường quân sự.
Nhưng sức ép quân sự đơn độc khó mang lại kết cục quyết định. Theo Reuters, khi chiến dịch bắt đầu, Thái tử đã đề nghị Tổng thống Trump hỗ trợ, song Washington chỉ cung cấp giúp đỡ xác định mục tiêu và chia sẻ tình báo; ông Trump nói đang cân nhắc hành động nhưng dường như chờ qua cuộc bầu cử giữa kỳ. Ngoại trưởng Marco Rubio lên án các vụ tấn công. Cựu nhà đàm phán Mỹ Aaron David Miller chỉ ra sự bất cân xứng: hạ tầng của Ả Rập Xê Út quý giá hơn rất nhiều so với hạ tầng của Houthi.
Họ có ít thứ để mất hơn rất nhiều so với người Ả Rập Xê Út.
Nguy cơ một cuộc chiến vùng Vịnh
Nhà phân tích về Yemen Farea al-Muslimi cảnh báo chiến dịch nhắm vào Riyadh là nỗ lực khẳng định vị thế khu vực của Houthi, có thể kéo cả bán đảo Ả Rập vào xung đột. Ông lo ngại một cuộc chiến còn khốc liệt hơn năm 2015, và lần này Ả Rập Xê Út sẽ bước vào với ít đồng minh hơn.
Theo ông, không chiến dịch nào chống Houthi có thể thành công nếu thiếu sự đoàn kết vùng Vịnh, trước hết giữa Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Với thị trường năng lượng toàn cầu, bài học năm 2019 vẫn còn nguyên: một đợt tập kích vào cơ sở Aramco khi ấy từng tạm thời làm gián đoạn khoảng 5% nguồn cung dầu thế giới.
*“Đây không đơn thuần là cuộc chiến của Ả Rập Xê Út. Đây là cuộc chiến vùng Vịnh.” – Farea al-Muslimi*
